ŞİZOFRENİ HASTALARINDA COMT rs4680 VE SLC6A4 rs1042173 GEN POLİMORFİZMLERİNİN SOSYAL BİLİŞ PERFORMANSIYLA İLİŞKİSİ
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH ÖZDEMİR
Danışman: Bora Baskak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Şizofreni (SCH), pozitif ve negatif belirtilerin yanı sıra bilişsel işlev bozukluğu ve duygudurum belirtileriyle karakterize, kronik bir ruhsal bozukluktur. Sosyal ve mesleki işlevsellikte belirgin düşüklüğe yol açar. İşlevsellik düşüklüğünün önemli yordayıcılarından birisi sosyal biliş (SB) bozukluğudur. Bu çalışmanın amacı, SCH hastalarında COMT rs4680 ve SLC6A4 rs1042173 gen polimorfizmlerinin SB performansı ve SB'yle ilişkili klinik ve metabilişsel özelliklerle ilişkisini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: SCH tanısı konan, klinik olarak stabil (Klinik Global İzlenim Ölçeği [KGİ] puanı<4), 18-65 yaş aralığında olan 150 olgu çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılara KGİ, Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT), Pozitif ve Negatif Belirtileri Değerlendirme Ölçekleri (sırasıyla SAPS ve SANS), Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği (ÇTÖ), Buss-Perry Agresyon Ölçeği (BPAÖ), Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BDÖ), Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği (BBİÖ), İçgörünün Üç Bileşenini Değerlendirme Ölçeği (İÜBDÖ), İlaç Tutum Envanteri (DAI-10) uygulanmıştır. Gen polimorfizmleri periferik kan örnekleri üzerinden polimeraz zincir reaksiyonu-restriksiyon fragment uzunluk polimorfizmi yöntemiyle genotiplendirilmiştir. Bulgular: GZOT toplam puanı ve tepki süresiyle gerek COMT gerek SLC6A4 polimorfizmleri gerekse bu polimorfizmlerin etkileşimi bakımından bir ilişki bulunmamıştır. Buna karşın COMT geni rs4680 polimorfizmi ile ilişkili olarak, G/A ve A/A genotipine sahip bireylerin bir işte çalışma oranının daha düşük, intihar girişimi oranlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. COMT geni rs4680 G/A genotipine sahip bireylerin, diğer iki genotip grubuna göre adli olay oranının daha yüksek olduğu saptanmıştır. SLC6A4 geni rs1042173 polimorfizmi bakımından C aleli taşıyıcılarında BPAÖ toplam ve öfke, sözel agresyon ve düşmanlık alt ölçek puanları C aleli taşımayanlara göre daha düşüktür. SANS toplam puanı ve tüm SANS alt ölçek puanları, SAPS toplam puanı, garip davranış alt ölçeği ve uygunsuz duygulanım maddesi puanları ile GZOT toplam puanı arasında negatif korelasyon saptanmıştır. SANS aloji alt ölçek puanı, SAPS garip davranış alt ölçek puanı ve SAPS uygunsuz duygulanım maddesi puanı ile GZOT tepki süresi arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. BBİÖ toplam puanı, İÜBDÖ toplam puanı, BDÖ toplam puanı ve motor-dikkat alt ölçek puanları ve son alevlenmeden bu yana geçen süre ile GZOT tepki süresi arasında negatif korelasyon saptanmıştır. GZOT toplam puanı SANS ve SAPS toplam puanları değişkenlerinden oluşan bir model tarafından yordanmıştır. GZOT tepki süresi ise İÜBDÖ ve BDÖ toplam puanlarından oluşan bir model tarafından yordanmıştır. Sonuç: COMT geni rs4680 polimorfizmi, SLC6A4 geni rs1042173 polimorfizmi ve bu polimorfizmlerin etkileşim varyantları ile SB performansı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır. COMT geni rs4680 G/A genotipine sahip bireyler çalışma durumu açısından avantajlı iken, intihar girişimi ve adli olay yaşama açısından dezavantajlıdır. SLC6A4 geni rs1042173 polimorfizmine ilişkin olarak, C aleli taşıyıcılarında agresyonla ilişkili belirtiler daha düşük düzeyde gözlenmektedir. Negatif belirtilerin ve pozitif belirtilerin (özellikle garip davranış ve uygunsuz duygulanım) şiddeti GZOT toplam puanı ile negatif koreledir. İçgörü, dürtüsellik (özellikle motor ve dikkat alanlarında) ve son alevlenmeden bu yana geçen süre GZOT tepki süresi ile negatif koreledir. SANS toplam puanı ve SAPS toplam puanı değişkenlerinden oluşan bir model GZOT toplam puanını yordamaktayken BDÖ toplam puanı ve İÜBDÖ toplam puanı değişkenlerinden oluşan bir model GZOT tepki süresini yordamaktadır. Her ne kadar SB performansı, geçerliği ve güvenilirliği yüksek bir değerlendirme aracı olan GZOT ile ölçülmüş ve genetik polimorfizmlerle SB performansı arasında anlamlı bir ilişki saptanmamış olsa da, genotip varyasyonları ile SB'yle ilişkili bazı sosyodemografik ve metabilişsel özellikler arasında saptanan ilişkiler, dopamin ve serotonin sistemlerini etkileyen bu polimorfizmlerin SB'yle ilişkili bireysel farklılıkların oluşumunda rol oynayabileceğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Sosyal Biliş, COMT, SLC6A4