Kamulaştırmanın dönüşümü: Özel yarar için kamulaştırmanın gelişimi ve Türkiye'de kamu politikasına yansımaları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ SOMEL
Danışman: METİN ÖZUĞURLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Devletin mülkiyete el koyma uygulaması olarak kamulaştırma, temel kamu politikasının özelleştirme olduğu bir dönemde yaygınlaşmaktadır. Bu durum, kamulaştırmanın dönüşümü sorusunu gündeme getirmektedir. Bu sorunun yanıtı, kamulaştırmanın istinai bir uygulaması olan `özel yarar adına kamulaştırma' yöntemiyle ilişkilidir. Çalışma, bu ilişkiyi inceleyerek yönetsel dönüşüm süreci içerisinde kamulaştırmanın işlev değişikliğinin niteliğini ortaya çıkarılmayı amaçlamaktadır. Piyasanın sınırlandığı `reform' dönemlerinde kamulaştırmanın planlama ile ilişkilendiği, piyasanın genişletildiği `restorasyon' dönemlerinde kamulaştırmanın düzenleyici amaçlarla kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu varsayım dünya ve Türkiye'deki uygulamalar bağlamında sınanmaktadır. Öncelikle kamulaştırmanın dayandığı kamu yararı kavramı, kamu-özel ikiliğine dönük tartışmalar ekseninde incelenmektedir. Devlet-mülkiyet ilişkilerinin modernleşme sürecindeki değişimi ve ortaya çıkardığı görüşlerden hareket edilerek, 20. yüzyılda kamulaştırmaların piyasayı sınırlandıran uygulamaları ve bu uygulamalarının geri alınma süreçlerinin zamandizinsel dökümü yapılmaktadır. Kamulaştırmanın ekonomik krizden kaynaklanan işlev değişikliğinin temel hatları belirlenerek, Türkiye'deki kamulaştırmanın uygulandığı kamu politikası alanları bu hatlara göre tasnif edilmektedir. Devletleştirme (millileştirme) ve kamulaştırma uygulamaları bakımından kesintili reform ve restorasyon evrelerinin yaşandığı Cumhuriyet tarihinde son dönem kapsamlı bir restorasyona sahne olmaktadır. Bu süreçte kamulaştırma içerikli düzenlemeler içerisinde `özel yarar için kamulaştırma' yöntemi norm haline gelmektedir. Kamu hizmeti, kamu örgütlenmesi ve kamu mallarıyla ilişkili olarak kamulaştırmanın yeni işlevleri ortaya çıkmaktadır. Kamulaştırılan mallar doğrudan sermaye yatırımlarına tahsis edilmekte; kamu-özel ortaklığı modeline dayalı kamu hizmeti ve örgütlenmesinde kamulaştırma yetkisi özel girişimcilere devredilmekte ve nihai olarak kamulaştırma mekanizması mali sermayenin elinde mülksüzleştirme aracına dönüşmektedir.