Çölyak Hastalığı Olan Çocuklarda Glütensiz Diyet ile Beslenme Yeterliliğinin Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE AYDIN
Danışman: Ceyda Tuna Kırsaçlıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çölyak hastalığı (ÇH) olan çocuklarda glütensiz diyetin günlük alınması önerilen besin öğelerini karşılayabilirliğini değerlendirmek ve beslenme durumu üzerine etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı ve Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı'nda izlenen 80 çölyak hastalığı olan ve herhangi bir hastalığı bulunmayan 80 sağlıklı çocuk çalışmaya dâhil edildi. Olguların demografik özellikleri, güncel antropometrik ölçümleri yapılarak son üç ay içinde yapılmış olan laboratuvar değerlendirmeleri kaydedildi. Tüm olguların önceden hazırlanmış açıklayıcı ve detaylandırılmış bir form ile üç günlük beslenme günlüğü ile besin alımları değerlendirildi. Her iki grubun besinlenme kayıtları, günlük toplam enerji, makro besin ve mikro besin içeriği açısından hem birbirleri ile hem de yaşa göre günlük alınması önerilen miktarlara göre karşılaştırıldı. Bulgular: Sağlıklı çocuklar ile ÇH olanlar arasında yaş ve cinsiyet açısından fark saptanmadı. Beden kitle indeksi (BKİ) z-skorları ÇH olanlarda anlamlı olarak düşüktü (p= 0,001). Sağlıklı çocuklarda günlük toplam alınan enerji, yağ miktarı ve yağdan alınan enerji oranı ÇH olanlara göre anlamlı olarak yüksekti (sırasıyla p= 0,007,p= 0,003, p=0,035), vücut ağırlığına göre alınan günlük enerji, protein ve karbonhidrattan gelen enerji oranı arasında fark saptanmadı. Sağlıklı çocuklarda bitkisel protein alımı, ÇH olanlarda ise hayvansal protein alımı anlamlı olarak yüksekti (sırasıyla p= 0,002, p=0,002). Omega-6/Omega-3 oranı ve kolesterol içeriği ÇH olanlarda anlamlı olarak düşüktü (sırasıyla p=0,035, p=0,004). Günlük enerji alım yeterliliği için değerlendirildiğinde, sağlıklı çocukların % 26,3'ünde, ÇH olanların ise %46,3'ünde önerilen miktardan daha düşük enerji alımı saptandı (p=0,009), makro besinlerin alım yeterliliği açısından fark saptanmadı. Günlük lif alım miktarı açısından gruplar arasında fark olmamasına rağmen, yaşa göre lif gereksinimini karşılama oranı ÇH olanlarda anlamlı olarak düşüktü (p= 0,012). Günlük mikro besin alım yeterliliği için değerlendirildiğinde, ÇH olanlarda E vitamini, B5 vitamini, folik asit, sodyum, fosfor ve iyot alım yetersizliğinin daha sık olduğu belirlendi (sırasıyla p=0,003, p 0,05), serum mikro besin düşüklüğü ile ilgili mikro besin alım yetersizliği arasında ilişki saptanmadı (hepsi için p>0,05). Sonuç: Glutensiz diyet çölyak hastalığının tedavisinde temel bir gerekliliktir. Çölyak hastalarının izleminde beslenme günlüğü tutularak hem glütensiz diyette kaçak varlığı, hem de enerji, makro ve mikro besin dengesi açısından yakın izlem yapılması büyüme ve sağlıklı bir yaşam için gereklidir. Anahtar sözcükler: Çölyak hastalığı, çocuk, glütensiz diyet, beslenme durumu