Ankara Üniversitesi Çocuk Hematoloji Kliniğinde İzlenen Fanconi Aplastik Anemisi Hastalarının Klinik ve Hematolojik seyirleri

Bu çalışmada, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematolojisi Bilim Dalı’nda izlenen Fanconi Anemili (FA) hastaların epidemiyolojik, klinik, hematolojik, genetik ve transplantasyon verileri retrospektif olarak değerlendirilmiş ve literatürle karşılaştırılmıştır. Çalışmaya 1990–2024 yılları arasında FA tanısı konulan ve dosyalarına ulaşılan 59 birey dahil edilmiştir. Hastaların %52.5’i erkek, %47.5’i kız olup, ortalama izlem süresi 10.48±7.11 yıldır. Tanı alma nedenleri arasında fiziksel anomaliler (%33), hematolojik bulgular (%28.9), aile taraması (%22) ve insidental bulgular (%17) yer almaktadır. Ortalama tanı yaşı 6.6±3.1 yıldır. Hastaların%91.5’indetanı anında en az bir sitopeni türü saptanmıştır. En sık gözlenen hematolojik bulgu trombositopeni (%79.7) olup, bunu makrositoz (%67.8), nötropeni (%57.6), makrositik anemi (%47.5) ve pansitopeni (%33.9) izlemiştir. Anemi türleri değerlendirildiğinde; %47.5’inde makrositik, %13.6’sında normositik, %1.7’sinde mikrositik anemi tespit edilmiştir. HbF değeri ortalaması 8.06±7.09’dur. Fizik muayenede bireylerin %88.1’inde en az bir konjenital anomali mevcuttu. En sık bulgular mikrosefali (%74.6), café- au-lait lekeleri (%72.9), başparmak anomalileri (%45.7) ve mikroftalmi (%39.0) idi. Ayrıca hastaların %17’sinde konjenital kardiyak anomali (en sık VSD ve ASD), %41.3’ünde üriner sistem anomalileri (en sık ektopik böbrek ve böbrek dilatasyonu), %11.9’unda genital sistem anomalileri, %16.9’unda işitme kaybı saptandı. Üç hastada konjenital üriner anomalileresekonder kronik böbrek yetmezliği gelişmiştir. Hastaların 49’una(%83) DEB testi pozitifliği ile tanı konulmuştur. DEB ile tanı konulamayan %60’nın DEB testi ara değer olarak sonuçlanmış olup %30’u negatiftir. Bir hastanın DEB sonucunun doğruluğundan şüphe edilip tekrar edilmesi uygun bulunmuştur ve klinik ile tanı konulmuştur. Ara değer veya negatif saptanan hastaların bir kısmına MMC testi yapılmış olup testler ara ara değer çıkmıştır ve hastaların tanısı klinik, FANCD2 monoubiquitinasyon testi veya genetik analiz ile konmuştur. Çalışmamızda hastaların %56’sına Fanconi paneli kapsamında genetik analiz yapılmıştır. Hastaların %61’i homozigot, %39’u ikili heterozigot olarak saptanmıştır. Tüm hastalarda iki allelde mutasyon tespit edilmiştir ve bu mutasyonlar 28 farklı mutasyondan oluşmaktadır. Mutasyonların tiplerine bakıldığında %82’isi nokta mutasyonu, %18’i delesyon olarak saptanmıştır. ACMG kriterlerine göre yapılan mutasyon sınıflandırmalarına göre ise %60’ı patojenik, %4 olası patojenik, %28’i klinik önemi bilinmeyen (VUS), %4 olası benign/VUS saptanmıştır. Genetik analizlerde tanımlanan mutasyonlardan 2 mutasyon ilk kez bu çalışmada tanımlanmıştır: FANCA (c.2470T>C; p.C824R) ve FANCI (c.2108A>G; p.Asp703Gly). Komplemantasyon grubu sınıflamasına göre hastaların %82’si FA-A, %9’u FA-Q, %3’ü FA-

1

C, %3’ü FA-F ve %3’ü FA-I gruplarındadır. Hastaların %49.1’ine HKHN uygulanmış, bunların %79.3’ü halen yaşamaktadır. Nakil sonrası %22.7’sinde aGVHH (3’ü Grade 2, 2’si Grade 3), %18.1’inde kGVHH gelişmiştir. GVHH’nin en sık tuttuğu organlar GİS, oral mukoza ve cilttir. GVHH’ye bağlı 1 hasta kaybedilmiştir. GVHH gelişen bireylerin çoğunda akraba dışı veya kısmen uyumlu donörler kullanılmıştır. Kliniğimizde nakil olanların %12.5’i, dış merkezde nakil olanların %60’ı nakil komplikasyonlarına bağlı kaybedilmiştir. Toplamda 6 hastada (%10.2) malignite gelişmiş; 5’inde solid tümör, 1’inde MDS saptanmıştır. Solid tümör gelişim yaşı ortalaması 26.83 ± 9.91 yıldır. HKHN sonrası malignite gelişen bireylerin tümünde solid tümör gözlenmiş ve ortalama gelişim süresi 13.60 ± 7.44 yıl olarak hesaplanmıştır. Bu çalışma Fanconi Anemisi hastalarının çok yönlü klinik ve genetik özelliklerini kapsamlı şekilde değerlendirmekte ve ülkemize özgü hasta grubunun literatürle genel olarak örtüşmekle birlikte bazı farklılıklar taşıdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Fanconi anemisi, DEB testi, genetik analiz, hematolojik bulgular, HKHN, GVHH, malignite