Dişi köpeklerde vaginal sitoloji, vaginoskopi ve hızlı progesteron test yöntemlerinin optimum çiftleşme zamanının saptanması amacıyla kullanımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, VETERİNERLİK DOĞUM VE JİNEKOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİL ERÜNAL MARAL
Danışman: MEHMET RIFAT VURAL
Özet:89 ÖZET Dişi köpeklerde Vaginal Sitoloji, Vaginoskopi ve Hızlı Progesteron Test Yöntemlerinin Optimal Çiftleşme Zamanının Saptanması Amacıyla Kullanımı Bu çalışmada, köpeklerde uygun çiftleşme zamanının saptanması için klinik alanda kullanılabilecek en uygun muayene yönteminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede, vaginal sitoloji, vaginoskopi ve hızlı pogesteron test yöntemleri beraberce ve ayrı ayrı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın hayvan materyalini, 1995-1997 yılları arasında yavru elde etme istemi ile, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Doğum ve Jinekoloji Anabilim Dalı Kliniğine getirilen 60 adet dişi köpek oluşturdu. Bunlardan 20 tanesinde vaginal sitoloji (grup III), 20 tanesinde vaginal sitoloji ve vaginoskopi (grup II) ve diğer 20 tanesinde ise vaginal sitoloji, vaginoskopi ve hızlı progesteron test yöntemleri (grup I) uygulandı. Söz konusu 60 köpeğin %81.7'si (n=49), ilk kez çiftleştirilecek olan (n=16) ve çalışma öncesinde bir veya birkaç kez çiftleşip gebe kalmamış olan (n=33) köpeklerden oluştu. I. ve II. grupta 2-4 günlük aralıklarla en az 1 ve en çok 2 çiftleştirme yapılırken, III. grupta 2-4 günlük aralıklarla en az 1 ve en çok 3 çiftleştirme gerçekleşti. Ayrıca II. grupta 2, III. grupta 5 köpekte olmak üzere 2 günlük aralıklarla 1-3 kez suni tohumlama uygulandı. Suni tohumlamalar, Dölerme ve Suni Tohumalama Anabilim Dalı'nda yapıldı. Çalışma sonunda çiftleştirilen tüm köpeklerde (n=54) %83.3 oranında gebelik elde edilirken, bu oran I. grupta %94.1 (16/17), II. grupta %80 (16/20) ve III. grupta %76.5 (13/17) olarak belirlendi. I. grupta ilk çiftleştirme günü itibarıyla, gebe kalan köpeklerde (n=16) elde edilen keratinizasyon indeksi %87.88±1.74 olurken, çiftleşen köpeklerde (n=17) bu oran %87.67±1.85 oldu. İndeks II çiftleşme günü itibarıyla %88.36±3.22 olarak belirlendi. II. grupta keratinizasyon indeksi gebe kalan köpeklerde (n=16) I. çiftleşme günü itibarıyla %76.00±2.98, II. çiftleşme günü itibarıyla %78.83±2.43 ve III. çiftleşme günü itibarıyla %74.50±0.50 olurken; çiftleşen tüm köpeklerde (n=20) sırasıyla %74.10±2.57, %77.86±2.46 ve %73.67±0.88 olarak saptandı.90 III. grupta keratinizasyon indeksi ilk çiftleşme gününde, gebe kalan köpeklerde (n=13) %81.46±1.55, çiftleşen köpeklerde (n=17) %78.53±1.97olurken, II. çiftleşme gününde %84.36±2.13 ve 78.50±3.26; III. çiftleşme gününde %87.00±5.57 ve %82.25±6.17 olarak belirlendi. I. grupta, progesteron değeri C2 olduğunda buna karşılık gelen keratinizasyon indeksi %87.00, C3 olduğunda %89.25 ve C4 olduğunda %87.46 olarak belirlendi. Grupta %15 (n=3) oranında anovulatör siklus ile karşılaşılırken, anovulasyon gösteren köpeklerde C2 değerine karşılık gelen keratinizasyon indeksi %45.25 olarak saptandı ve ovulasyonlu sikluslar ile karşılaştırıldığında, bu iki değer arasındaki fark istatistiksel açıdan önemli bulundu (p<0.001). Anovulasyonlu köpeklerde C3 değerine karşılık gelen keratinizasyon indeksi %50.67 olarak belirlenirken, ovulasyonlu örneklerle karşılaştırıldığında bu iki değer arasındaki fark da istatistiksel yönden önemli bulundu (p<0.001). I. grupta, AA vaginoskopik fertilizasyon periyodunda saptanan keratinizasyon indeksi %90.57, bu periyodun S3 evresinde %87, S4 evresinde %89.25, S5 evresinde %94.13 ve D5 evresinde %88.2 oldu. II. grupta AA vaginoskopik fertilizasyon periyodunda saptanan keratinizasyon indeksi %75.49 olurken, bu periyodun S3 evresinde %65.62, S4 evresinde %77.88 ve S5 evresinde %86.77 olarak belirlendi. Çalışma sonunda en yüksek gebelik oranı vaginal sitoloji, vaginoskopi ve hızlı progesteron test yöntemlerinin birlikte kullanıldığı I. grupta elde edildi ve siklik sapmaların ayırıcı tanısı yapılabildi. Söz konusu üç muayene yönteminin birlikte kullanımının, dişi köpeklerde uygun çiftleşme zamanının saptanması ve fertilite problemlerinin ayırıcı tanısında en geçerli yöntem olduğu sonucuna varıldı. Anahtar kelimeler: Dişi köpek, Vaginal sitoloji, Vaginoskopi, Hızlı progesteron test, Optimal çiftleşme zamanı