Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı olan erişkinlerde emosyon regülasyonu ve agresyon arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DEHA ONAR
Danışman: Erguvan Tuğba Özel Kızıl
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ile agresyon arasındaki ilişki iyi bilinmektedir. Bu ilişkinin altında yatan mekanizmalar içinde en sık çalışılmış olanlardan biri emosyonel disregülasyondur. Emosyonel disregülasyon (ED) çok boyutlu bir kavramdır; yüksek emosyonel tepkisellik, düşük sıkıntı toleransı, uyuma yönelik emosyon regülasyon stratejilerinin yetersiz kullanımı ve negatif sıkışıklık bu boyutlar arasındadır. Agresyonu belirleyen önemli etmenlerden biri ED'dir, ancak bu ilişki erişkin DEHB grubunda çocuklardaki kadar çalışılmamış olup alanyazında farklı sonuçlar bildirilmiştir. Bu çalışmada erişkinlerde farklı boyutlarıyla değerlendirilen ED'nin agresyon ile ilişkisinin ve DEHB tanısının bu ilişkiye aracılık edip etmediğinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 43'ü DEHB tanısı alan ve 42'si sağlıklı gönüllü olmak üzere toplam 85 katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcılara Yetişkinlerde DEHB İçin Tanısal Görüşme, Hamilton Depresyon Ölçeği, Hamilton Anksiyete Ölçeği, İşitsel Modalitede Adımlandırılmış Dizisel Toplama Testi Bilgisayar Versiyonu (PASAT-C) ve eş zamanlı deri iletkenliği düzeyi ölçümü, Emosyonel Dur-Sinyali Görevi, Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği, Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği (DDGÖ), Yetişkin Mizaç Ölçeği-Kısa Formu, Buss-Perry Saldırganlık Ölçeği (BPSÖ) ve Yaşam Boyu Saldırganlık Öyküsü (YBSÖ) uygulanmıştır. Agresyon ve ED ilişkisi yapısal eşitlik modellemesi ile, DEHB tanısının bu ilişkideki etkisi ise ortalayıcılı çoklu regresyon ile analiz edilmiştir. Bulgular: DEHB grubunun DDGÖ, BPSÖ ve YBSÖ puanlarının belirgin olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır. İki grup arasında PASAT-C sırasındaki öznel sıkıntı düzeyi ve performans açısından DEHB aleyhine anlamlı fark varken deri iletkenliği düzeyleri benzer bulunmuştur. YBSÖ Türkçe versiyonunun iç tutarlığının yüksek olduğu, eş değer ölçek ve ayırt edici geçerliği bulunduğu saptanmıştır. Yapısal eşitlik modellemesinde agresif davranış sıklığındaki toplam varyansın önemli bir kısmı (%58.5) ED ile açıklanmıştır. Agresyon ve ED arasındaki ilişkiye DEHB tanısının aracılık etmediği görülmüştür. Sonuç: Emosyonel disregülasyonun agresyon üzerindeki etkisi büyüktür ve bu etki DEHB tanısından bağımsızdır. Agresyonun ve agresif davranış riskinin azaltılmasında emosyon regülasyon becerilerinin güçlendirilmesi etkili bir seçenek olabilir. Anahtar Sözcükler: Agresyon, agresif davranış, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, emosyonel disregülasyon, emosyon regülasyonu