Üniversite öğretim elemanı ücretlerinin akademik yaşama yansımalarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2006
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUNCER BÜLBÜL
Danışman: KASIM KARAKÜTÜK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmayla, kapitalist küreselleşme süreci ve piyasa koşullarının,üniversiteler üzerinde oluşturduğu mali baskı politikalarının araçlarından biriolan öğretim elemanı ücretlerinin akademik yaşama yansımalarının ortayakonulması amaçlanmıştır. Belgesel ve ilişkisel tarama modelinde olanaraştırmanın evrenini, 2004 yılında Türkiye'deki 51 devlet üniversitesindegörev yapan 70.804 öğretim elemanı oluşturmuştur. Araştırmada örneklemoluşturulurken çok aşamalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanınörnekleminin seçiminde öğretim elemanlarının, görev yaptıkları üniversiteleringelişmişlik durumuna (gelişmiş, gelişmekte olan), bilim alanlarına (fen, sağlık,sosyal) ve unvanlarına (profesör, doçent, yardımcı doçent, öğretim görevlisi,araştırma görevlisi) göre üç aşamalı tabakalama yapılmıştır. Araştırmanınörnekleminde gelişmiş üniversitelerden 217 öğretim elemanı ve gelişmekteolan üniversitelerden 165 öğretim elemanı olmak üzere toplam 382 öğretimelemanı yer almıştır. Araştırmada amaçlara uygun olarak iki farklı yolizlenmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında, öğretim elemanı ücretlendirmepolitikalarının ve çalışma koşullarının Türkiye'de ve seçilmiş bazı ülkelerdekigelişimleri ile ilgili alanyazın taranarak incelenmiş ve elde edilen verilerdüzenlenerek sunulmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında ise, öğretimelemanı ücretlerinin akademik yaşam üzerindeki yansımalarını belirlemekamacıyla araştırmacı tarafından hazırlanmış veri toplama aracı ile elde edilenverilerin analizi yapılmıştır. Araştırmada ankete dayalı olarak toplanan veriler,SPSS istatistik paket programı yardımı ile çözümlenmiştir. Öğretimelemanlarının ücretlerin akademik yaşam üzerindeki yansımalarını ifadeetme düzeyleri, aritmetik ortalama ve standart sapma ile betimlenmiştir.Öğretim elemanlarının, ücretlerin akademik etkinlikler ve iş doyumuüzerindeki etkilerine ilişkin görüşlerinin, unvanlarına, görev yaptıkları bilimalanlarına göre farklılaşıp farklılaşmadığını saptamak için tek faktörlü varyansanalizi (One-Way Anova), görev yaptıkları üniversitelere ve öğretimelemanlarının aylık dışında bir gelirlerinin olup olmamasına göre farklılaşıpfarklılaşmadığını saptamak için t-testi uygulanmıştır. Bu araştırmada eldeedilen bulgular şöyledir. Hemen her ülkede ücretlerin, öğretim elemanlarınıistihdam etme ve onları akademik mesleğe özendirmede yetersiz olduğukonusunda yaygın bir kabul vardır. Birçok ülkede hükümetlerce çıkarılanyasalarla, öğretim elemanlarının üniversite dışında da çalışabilmelerinin önüaçılmakta ve böylece öğretim elemanlarının kendi gelirlerini artırabileceklerigirişimci kişiliğe bürünmelerine destek verilmektedir. Türkiye'de öğretimelemanı ücretleri, son otuz yıldır diğer birçok kamu işgöreninin ücretine göredaha çok gerilemiştir. Profesörlerin dışındaki öğretim elemanları, 2005 yılındaelde ettikleri ücretlerle yoksulluk sınırının altında yaşamaktadır. Araştırmayakatılan öğretim elemanlarının tamamına yakını, ücretlerin, bilimselaraştırmaları için gerekli ortamı sağlamada yeterli olmadığını düşünmektedir.Öğretim elemanlarının büyük çoğunluğu için meslekte yaşanılanhoşnutsuzlukların başında ücretlerin yetersiz olması gelmektedir. Öğretimelemanları, ücretin kendileri için önemli bir güdüleme aracı olduğunu kabuletmekte ve daha iyi bir ücret karşılığında başka bir kuruma (vakıf üniversitesi,diğer kamu kurumu, özel sektör) geçmeyi düşünmektedir.