Mardin, Boncuklu Tarla Neolitik Dönem iskelet populasyonunda ağız ve diş sağlığı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Antropoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Çağdaş Erdem
Danışman: İsmail Özer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Arkeolojik kazılardan çıkarılan iskelet popülasyonları paleodemografik veriler ışığında, ağız ve diş sağlığının detaylı analizi için değerli bir kaynaktır. Bu tür analizler, eski toplumların genel sağlık durumu, beslenme alışkanlıkları, besin hazırlama yöntemleri, kültürleri ve geçim örüntüleri hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır. Bu çalışmada, Mardin ili Dargeçit ilçesinde yer alan Boncuklu Tarla'da yaşamış olan Neolitik dönem popülasyonunun diş ve çene patolojileri incelenmiş ve bu analizler aracılığıyla toplumun genel ağız ve diş sağlığı, beslenme biçimi ve yaşam tarzı hakkında derinlemesine bilgiler elde edilmeye çalışılmıştır. Boncuklu Tarla'da, neolitik döneme ait iskeletlerin paleoantropolojik incelemesi yapılmış ve bu kapsamda 1 fetus, 8 bebek, 47 çocuk, 80 erişkin ve 22'si cinsiyeti belirsiz erişkin olmak üzere toplam 158 birey tespit edilmiştir. Çalışmaya 23 birey (1 fetus ve 22 cinsiyeti belirsiz) dahil edilmemiş olup, geriye kalan 135 birey üzerinde analizler yapılmıştır. Toplam 1506 diş incelenmiş olup, bu dişlerden 1275'i analize dahil edilmiş, 77 cinsiyeti belirsiz erişkin bireylere ait dişler ve 154 tanesi herhangi bir bireye ait olmayan dişler analiz dışı bırakılmıştır. Çalışma kapsamında, diş aşınması, diş çürüğü, hipoplazi, diş taşı, periapikal lezyonlar (apse), periodontal hastalıklar (alveol kaybı) ve antemortem diş kaybı (ölüm öncesi diş kaybı) oranları belirlenmiş ve elde edilen sonuçlar, Eski Anadolu Topluluklarının ortalamalarıyla karşılaştırılmıştır. Dental analiz sonuçlarına göre; diş aşınma ortalaması x̄: 3,27, diş çürüğü oranı % 1,6, hipoplazi oranı % 14,9, diş taşı oranı % 34,68, periapikal lezyonlar (apse) % 2,63, periodontal hastalıklar (alveol kaybı) % 40,98, antemortem diş kaybı (ölüm öncesi diş kaybı) oranı % 2,63 olarak belirlenmiştir. Bu veriler, Boncuklu Tarla popülasyonunun ağız ve diş sağlığıyla ilgili detaylı bilgiler sunmaktadır. Çalışma sonucu olarak, Boncuklu Tarla popülasyonu tahıl tüketiminin erken evrelerini göstermiş ve tarım toplumuna geçişi yansıtmıştır. Beslenmede öncelikle lifli gıdaların tercih edilmesi, avcılık ve toplayıcılık faaliyetlerinin devam ettiğini göstermek açısından önem taşımaktadır. Genel olarak gözlemlenen diş aşınmaları, besin hazırlama tekniklerinde tam öğütülmemiş ürünlerin tüketildiğini göstermiştir. Diş çürüğü oranının düşük olması, rafine şekerlerin henüz diyetin bir parçası olmamasını ve diş çürümesinde hemen belirgin bir artış olmamış olduğunu göstermesi açısından önemlidir. Özellikle çocukluk, genç erişkinlik ve orta erişkinlik dönemlerinde yüksek hipoplazi oranları, bu dönemlerde beslenme eksiklikleri ve sağlık sorunlarına işaret etmiştir. Diş aşınma oranları, popülasyonda gözlenen çene ve diş hastalıklarının ana faktörü olarak ortaya çıkmıştır.