Öğretmenlerin güdülenme türünün, kullandıkları duygusal emek stratejilerinin ve yordayıcılarının incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİMDE PSİKOLOJİK HİZMETLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE APAYDIN ŞEN
Danışman: SELAHİDDİN ÖĞÜLMÜŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada öğretmenlerin kullandıkları duygusal emek stratejilerini, öğretmenlerin güdülenme türlerinin yordayıp yordamadığı ile öğretmenlerin güdülenme türü ve kullandıkları duygusal emek stratejilerini, öğretmen özgecilik davranışları ve kişilik özelliklerinin hangi düzeyde yordadığı incelenmiştir. Ayrıca, öğretmenlerin güdülenme türleri ve kullandıkları duygusal emek stratejilerinin, öğretmenliği seçme nedenleri, mesleğe devam etme nedenleri, cinsiyet, deneyim yılı, okul türü, öğretim kademesi ve eğitim durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığı da incelenmiştir. Bu araştırmanın örneklemini, tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilen 2015-2016 öğretim dönemi II. Yarıyılında Ankara'da ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 596 öğretmen oluşmuştur. Araştırmada kullanılan Öğretmen Güdülenme Ölçeği araştırmacı tarafından Türk kültürüne uyarlanmıştır. Analiz sürecinde, mesleği seçme ve mesleğe devam etme nedenleri, cinsiyet, okul türü, eğitim durumuna göre öğretmenlerin güdülenme türlerinin ve öğretmenlerin kullandıkları duygusal emek stratejilerinin farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için bağımsız örneklemler için t-testi kullanılmıştır. Deneyim yılı ve görev yaptıkları öğretim kademesine göre öğretmenlerin güdülenme türlerinin ve kullandıkları duygusal emek stratejilerinin farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için ise MANOVA yapılmıştır. Öğretmen özgecilik davranışları ve kişilik özelliklerinin duygusal emek stratejilerini ve öğretmenlerin güdülenme türünün duygusal emek stratejilerini yordayıp yordamadığını belirlemek için ise yol analizi yapılmıştır. Yol analizi sonucunda, öğretmen özgecilik davranışlarından acil durumlarda yardımseverlik ve bağışta bulunmanın duygusal emek stratejilerinden hem otomatik düzenleme/duygusal sapma hem de rol yapma stratejisi kullanımını yordadığı, güncel durumlarda yardımseverlik davranışının ise sadece rol yapma stratejisi kullanımını manidar düzeyde yordadığı görülmüştür. Öğretmen kişilik tiplerinden duygusal dengesizliğin, otomatik düzenleme/duygusal sapma ve rol yapma stratejisi kullanımını manidar düzeyde yordadığı saptanmıştır. Öğretmenlerde dışsal güdülenme türünü, özgecilik davranışlarından güncel durumlarda yardımseverlik, acil durumlarda yardımseverlik ve bağışta bulunmanın; içe yansıtılmış güdülenme türünü bağışta bulunma ve sosyal sorumluluk/paylaşmanın ve son olarak özerk güdülenme türünü, sadece sosyal sorumluluk/paylaşmanın manidar olarak yordadığı görülmüştür. Kişilik tiplerinden duygusal dengesizliğin dışsal güdülenme türünü ve özerk güdülenme türünü farklı yönlerde manidar şekilde yordadığı saptanmıştır. Son olarak ise, otomatik düzenleme/duygusal sapma stratejisi kullanımını yalnızca dışsal güdülenme türünün, rol yapma stratejisi kullanımını ise dışsal güdülenme, içe yansıtılmış güdülenme ve özerk güdülenme türlerinin manidar düzeyde yordadığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Güdülenme, duygusal emek, özgecilik, kişilik özellikleri