Yetişkinlerin tedbirsiz davranmasını belirleyen etkenlerin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE AYPAY
Danışman: SELAHİDDİN ÖĞÜLMÜŞ
Özet:Bu arastırmada zararlı ve tehlikeli sonuçları olabilecek bazı risklidavranısların koruyucu önlemler alınmaksızın yapılmalarının nedenleriyetiskinler açısından incelenmistir. Yetiskinlerin olası zarar ve tehlikelerinibilmelerine karsın, koruyucu önlemleri almaksızın davranısta bulunmalarındakitemel etkenlerin ve bunlar arasındaki iliskilerin belirlenmesi arastırmanın temelproblemini olusturmustur.Bu arastırmada koruyucu önlem almama (tedbirsiz davranma), risklisonuçları nedeniyle benzer oldukları düsünülen diğer riskli davranıstürlerinden (risk alma, hesaplanmıs risk ve zorunlu riskli davranıs) ayrı bir risklidavranıs türü olarak kavramsallastırılmıstır. Koruyucu önlem almamanın hembir eğilim (tedbirsiz davranma) hem de bir davranıs biçimi (tedbirsiz davranıs)olarak ele alınabileceği düsünülmüstür.Bu arastırmada, tedbirsiz davranma risk algısı kuramları içindeGerçekçi Olmayan ?yimserlik Kuramı (Unrealistic Optimism), Sağlık ?nançlarıModeli (Health Belief Model) ve Korunmaya Güdülenme Kuramı (ProtectionMotivation Theory) ile iliskilendirilerek ele alınmıstır.?liskisel tarama modelindeki bu arastırmada, tedbirsiz davranma olgusuile yas, cinsiyet, meslek, öz saygı, kontrol odağı, ölüm kaygısı ve genel özyeterlik değiskenleri arasındaki iliskiler betimlenmeye çalısılmıstır. Bu amaçla,önce tedbirsiz davranma eğilimi ölçeği ve tedbirsiz davranıslar listesigelistirilmistir. Daha sonra, bu ölçme araçları kullanılarak tedbirsiz davranmaolgusu ile yukarıda ifade edilen değiskenler arasındaki iliskiler ANOVA vePearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizleri ile belirlenmeyeçalısılmıstır.Arastırmada bu değiskenler arasındaki iliskilerin betimlenmesinin yanısıra, tedbirsiz davranıslarda bulunan kisilerle yarı yapılandırılmıs görüsmeleryapılarak, tedbirsiz davranmanın bu kisiler tarafından nasıl açıklandığı daincelenmistir. Görüsme verileri, betimsel analiz yöntemi kullanılarak analizedilmistir.Bu arastırmada nicel ve nitel veriler için iki arastırma grubu üzerindeçalısılmıstır. Nicel ve nitel veriler, 2005-2006 öğretim yılı bahar dönemininsonunda toplanmıstır. Nicel veriler daha önce belirtilen ölçme araçlarıkullanılarak, öğretmen, hemsire/ sağlık memuru ve doktor olmak üzere üçfarklı meslek grubunu kapsayan toplam 396 kisiden elde edilmistir. Nitel verilerise derinlemesine görüsme yapılan 25 kisilik bir gruptan elde edilmistir. Bugrupta diğer üç meslek grubundan katılımcıların yanısıra itfaiyeciler de yeralmıstır.Nicel verilere dayalı bulgular tedbirsiz davranısın bazı değiskenlerle(yas, cinsiyet, meslek, öz saygı, kontrol inancı, genel öz yeterlik) iliskiliolduğunu ortaya çıkarmıs ve nitel verilere dayalı bulgular da tedbirsizdavranısın bazı değiskenlerle (öz saygı, kontrol inancı, gerçekçi olmayaniyimserlik düsüncesi, deneyim, önlem almanın gerekliliğine iliskin inanç, modelalma ve yetisme tarzı, sorumluluk duygusu, öz yeterlik, iyimser düsünce) iliskiliolduğuna isaret etmistir. Nicel ve nitel verilerin analizlerinden elde edilenbulgulardan hareketle, tedbirsiz davranma eğiliminin ölüm kaygısındanbağımsız bir olgu olduğu sonucuna ulasılmıstır.Bu arastırmada tedbirsiz davranma eğilimine iliskin toplanan nicel venitel verilerin analizlerinden elde edilen bulguların birbiri ile büyük bir paralellikgösterdiği görülmüstür.Görüsme verilerine dayalı bulgular katılımcıların bakısaçısıylatedbirsiz davranısın genel olarak olumsuz, tedbirli davranısın ise daha çokolumlu bir davranıs biçimi olarak değerlendirildiğine, Türk toplumundatedbirsiz davranısların tedbirli davranıslara oranla daha yaygın bir biçimdeyapıldığına, tedbirli davranıslara daha fazla olumsuz çevresel/ toplumsaltepkiler gösterildiğine ve her iki davranıs eğiliminin çevresel toplumsaltepkilerden etkilenmeye karsı dirençli olduğuna da isaret etmistir.Bu arastırmada nicel ve nitel verilere dayalı tüm bulgular bir aradadeğerlendirildiğinde, koruyucu önlem almamanın diğer riskli davranıslardanfarklı bir davranıs biçimini olusturduğu ve hem bir eğilim (tedbirsiz davranma)hem de bir davranıs biçimi (tedbirsiz davranıs) olarak ele alınabileceğiyönündeki düsüncelerin desteklendiği söylenebilir.