Havuzdere Orta Çağ toplumunda çene ve diş sağlığı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ANTROPOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECE EREN KURAL
Danışman: İsmail Özer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İskelet toplumlarının paleodemografik bilgilerine göre diş ve çene hastalıklarının analiz edilmesi, tanımlanması ve yorumlanması, eski toplumların sağlık yapısı, beslenmeleri, besin hazırlama teknikleri, kültürleri ve geçim ekonomileri hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır. Bu çalışmada Orta Çağ'da yaşamış Havuzdere insanlarının diş ve çene patolojileri incelenerek, toplumun genel ağız ve diş sağlığı, beslenme şekli ve yaşam biçiminin anlaşılması amaçlanmıştır. Çalışmanın materyalini Yalova'da Havuzdere nekropolünde bulunan ve 15. yüzyıla tarihlendirilen insan iskeletleri oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında toplam 304 bireyin (133 erkek, 87 kadın, 88 çocuk ve 16 bebek) süt ve daimi dişleri ile çeneleri diş ve çene patolojisi açısından incelenmiştir. Bu bireylere ait 4407 adet daimi diş ve 706 adet süt dişi olmak üzere toplam 5113 adet diş incelenmiştir. Diş ve çene patoloji analizi sonucunda, tüm toplumda diş çürüğü %16,1, diş taşı %31,4, alveol kemik kaybı %75,6, apse %1,9, antemortem diş kaybı %18,5, hipoplazi %34,1 oranında ve diş aşınma derecesi ortalaması 2,46 değerinde gözlenmiştir. Çalışma kapsamında diş ve çene patolojilerinden elde edilen değerler, toplumun tarım toplumu olduğunu ve çoğunlukla karbonhidrat ağırlıklı beslendiğini göstermiştir. Bunun yanında, hafif derecede gözlenen diş aşınması da yumuşak gıdaların tüketildiğini ve besin hazırlanması sırasında az oranda aşındırıcı partiküllerin besinlerin içerisine karışmış olabileceğini işaret etmiştir. Havuzdere toplumunda, yoğun karbonhidrat tüketimine bağlı olarak oluşan diş çürüğünün, apse ve antemortem diş kaybına sebep olduğu tespit edilmiştir. Buna ek olarak, yüksek oranda gözlenen diş taşı birikimi ve diş çürüğünün alveol kemik kaybı oluşumunda etkili olduğu düşünülmektedir. Havuzdere bireylerinde yüksek oranda gözlenen mine hipoplazisi ise bireylerin gelişim dönemlerinde çevresel ve fizyolojik stres ile karşılaştıklarını göstermiştir. Diş ve çene patolojilerinde kadınlar ve erkekler arasında gözlenen farklılıklar sonucunda besin tüketiminde cinsiyetler arasında eşitlik olmadığı ortaya çıkmıştır.