Arap alfabesinden Latin alfabesine geçiş sürecinde Azerbaycan basını

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2002

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZİYAFET EYVAZOVA

Danışman: FATMA SEMA ÖZÖNDER

Özet:

ÖZET Bu çalışmada henüz her yönüyle incelenmemiş olan "Arap Alfabesinden Lâtin Alfabesine Geçiş Sürecinde Azerbaycan Basım" konusu ele alınmıştır. Müslüman Türkler arasında ilk defa Arap alfabesinden Lâtin alfabesine geçişi yapan Azerbaycan Türkleri, Türk dünyasında Lâtin alfabesinin benimsenmesinin öncüsü olmuştur. Bu zamana kadar ancak genel çerçevede değerlendirilmiş olan Azerbaycan basınının bu süreçte oynadığı role ışık tutacak şekilde 1922-1929 döneminin yakından bir değerlendirmesini yapmak çalışmamızın hedefini oluşturdu. Çalışmanın yapılmasında esas amaç 1922 yılına kadar Azerbaycan'daki alfabe sorununu tespit etmek, 1922-1929 yıllan arası Azerbaycan basın kaynaklarından yola çıkılarak Arap alfabesinden Lâtin Alfabesine geçiş sürecini değerlendirmek ve bu geçiş sürecinde Azerbaycan basınının faaliyetini araştırmaktan ibarettir. Bunlara paralel olarak Kafkasya'da (Türklerin yaşadığı bölgelerde) ve Türk dünyasında Arap alfabesinden Lâtin alfabesine geçiş ve ortak alfabe sorunu incelenmiştir. Çalışmada genellikle, 1922-1929 yılları arası Azerbaycan'da basılan dergi ve gazetelerden başlıca Yeni Yol, Işık Yol ve Yeni Fikir gazeteleri kaynak alınıp taranmıştır. Bu gazeteler amaçlan, dil özellikleri, faaliyetleri açısından değerlendirilmiştir. Çalışmamızın vardığı bir sonuç olarak diyebiliriz ki, 19. yüzyıl sonlarında başlayıp 20. yüzyılda ivme kazanan siyasal, toplumsal ve kültürel gelişmelerin çalkantılı bir yer ve döneminde yer alan alfabe değişikliği içinde Azerbaycan basım, bu değişimden etkilenen ve aynı zamanda bu değişim sürecini etkileyip hızlandıran bir boyutu oluşturmuştur.