Soğukta koruma yöntemlerinin (kriyoprezervasyon) sperm parametrelerine ve spermatozoon ince yapısına etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİNAN ÖZKAVUKÇU
Danışman: ESRA ERDEMLİ
Özet:ÖZET Soğukta Koruma Yöntemlerinin (Kriyoprezervasyon) Sperm Parametrelerine ve Spermatozoon İnce Yapışma Etkileri Bu çalışmada sıvı azotta dondurulup-çözme işleminin sperm parametrelerine ve spermatozoon ince yapısına etkileri araştırıldı. Sağlıklı vericilerden mastürbasyon yöntemiyle alınan semen örnekleri likefaksiyon için 30 dakika inkübe edildikten sonra dondurma öncesi sayı ve hareketlilik Makler kamarasında, canlılık yüzdesi ise eozin- nigrozin boyasıyla değerlendirildi. Işık mikroskobu morfoloji değerlendirilmesi Papanicolaou boyasıyla "strict kriterler" esas alınarak yapıldı. Daha sonra alınan örnekler ikiye bölünüp bir kısmı geçirimli elektron mikroskopisi için tespit edildi, diğer kısmıysa sıvı azotta donduruldu. Bu işlem için semen örneği eşit hacimde soğuktan koruyan madde (kriyoprotektan) ile yavaşça karıştırıldı ve sıvı azot buharında dondurulduktan sonra sıvı azot içinde saklandı. Örnekler en az bir hafta sıvı azot içinde kaldıktan sonra oda sıcaklığında ve 37°C'deki su banyosunda çözüldü. Daha sonra soğukta koruyan maddenin uzaklaştırılması amacıyla spermatozoon yıkama medyumlarıyla santrifüj yöntemiyle yıkandı. Elde edilen çözülmüş semen örnekleri üzerinde dondurma öncesi yapılan ışık mikroskobu incelemeleri tekrarlandı ve elektron mikroskobu için tespit çözeltilerine kondu. Sperm parametreleri ve spermatozoon ince yapı morfoloj isindeki değişimler istatistiksel olarak Wilcoxon testi ve Spearman' in korelasyon testiyle değerlendirildi. Dondurma-çözme sonrasında spermatozoon canlılığında belirgin azalma gözlendi (p<0.01). Spermatozoon hareketlerinden a, b ve c grubunda belirgin azalma görülürken (sırasıyla p<0.05, p<0.01, p<0.05), hareketsiz spermatozoonları yansıtan d grubunda anlamlı bir artış dikkati çekti (p<0.01). Hareketli spermatozoon oranını en iyi yansıtan a ve b grubu hareketli spermatozoon oranlan toplamı da anlamlı bir düşüş gösterdi (p<0.01). Hareketsiz spermatozoon oranındaki bu artışla canlılık oranının azalması arasında güçlü bir korelasyon tespit edildi (r=-0.848, p<0.01). Işık mikroskobu morfoloji değerlendirmesinde çözme sonrasındaki normal spermatozoonların oranında anlamlı bir azalma ortaya çıktı (p<0.05). Genel anlamda bakıldığında ise kuyruk anomalilerinde bariz bir artış kendini gösterdi (p<0.01). Ayrıntılı morfoloji değerlendirmesinde çözme sonrasında, dondurma öncesine göre kopuk baş ve kıvrık kuyruk anomalilerinde anlamlı artış (her ikisinde de p<0.05), incelmiş baş ve küçük akrozom anomalilerinde de azalma tespit edildi (her ikisinde de p<0.05). Geçirimli elektron mikroskobunda ince yapı morfolojisi değerlendirmesinde, dondurma-çözme sonrasında normal spermatozoon oranlarında anlamlı bir azalma dikkati çekti (p<0.05). İstatistiksel açıdan ise akrozom değişikliği ve subakrozomal bölgede genişleme anlamlı olarak yükselmiş bulundu (her ikisinde de p<0.05) Sonuç olarak spermatozoonlarda ortaya çıkan hareket kaybının hücre canlılığının yitirilmesi nedeniyle ortaya çıktığı, ince yapı düzeyinde özellikle hücrelerin plazmalemmasının, akrozomlarının hasara uğradığı ve kuyruk yapısının bozulduğu tespit edildi. Kriyoprezervasyonun hücre hareketliliği ve yapışım istatistiksel olarak anlamlı oranda etkilediği, bu nedenle kriyoprezervasyon yöntemlerinin ve kullanılan maddelerin geliştirilmesine ihtiyaç olduğu sonucuna varıldı. Anahtar Sözcükler: geçirimli elektron mikroskobu, ince yapı, kriyoprezervasyon, morfoloji, spermatozoon 70