Doğal tekeller ve düzenleyici kurumlar Türkiye için düzenleyici kurum modeli

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2000

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞAHİN ARDIYOK

Danışman: YALÇIN KARATEPE

Özet:

ÖZET 1990 'lı yıllarda, başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere çoğu ülkede, özellikle kamu hizmeti niteliğindeki mal ve hizmetlerle ilgili sektörlerde, bir düzenleme furyası içine girilmiştir. Bunun nedenleri arasında kamu hizmetlerinde özelleştirme; düzenlemenin gerekliliği ve bu düzenlemenin yararlarının anlaşılmaya başlanması, özel kesim işletmecilerinin hakim durumlarını kötüye kullanmalarına ilişkin yerel endişeler ve devletlerin yabancıların sektördeki çıkarlarını ve yabancı yatırımları zorlaştıracak oportünist tutumlarının kısıtlanması arzusu sayılabilir. Girişilen iş aslında hiç de kolay değildir. Etkin bir düzenleme sisteminin kurulması ve işletilmesinin zorluğu ve bir öğrenme sürecini gerektirmesi bir tarafa; Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde bu anlamda düzenleme geleneğinin bulunmaması, uzmanlığın mevcut olmaması, özel çıkarları koruyan normların yetersiz ve etkisiz olması, karşılaşılan zorluklardan sadece bir kaçıdır. Sektörlerde rekabetin sağlanması, özelleştirmeden elde edilecek gelirin artırılması, artan yatırım talepleri, temel hizmetlerin hızla yayılması, hizmet fiyatlandırmasında dağıtım faktörleri ve devletin sektörün kontrolünü elden bırakmaktaki isteksizliği gibi birbiriyle çatışan pek çok amaç, etkin bir düzenleme sistemi kurmanın zorluğunu iyice artırmaktadır. Hükümetler düzenlemeyi kısa dönemli politik amaçlara ulaşmak için bir araç olarak görmekte ve etkinlik yatırımcılar açısından ortaya çıkacak sorunlar ve maliyet ve performansa ilişkin enformasyon asimetrisine gereken önemi vermeden düzenleme faaliyetine girişmekte; bunun sonucunda da düzenleme sistemi hükümetlerin etkisi altında gelişerek güvenilirliği ve sistemin toplumsal refaha katkısını azalmaktadır. Enformasyon ve sorumluluk problemleri en iyi niyetli düzenleyicilerin gayretlerini bile boşa çıkarabilmektedir. Bu nedenlerle, üzerinde çok tartışılması gereken bir konu olan doğal tekeller ve düzenleyici kurumların, ülkenin öncelikli gündem maddelerinden birisi haline getirilmesi ve kalkınmadaki öneminin kavranması için bu alana yönelik bilgi birikiminin acilen artırılması gerekmektedir. İşte bu tezin amacı da, söz konusu bilgi birikiminin oluşturulmasına yukarıda değinilen konu ve sorunlara yönelik bir katkıda bulunmaktır.