Obezitesi olan ergenlerde inhibisyon, bilişsel esneklik ve dikkat yanlılığı: Kontrollü bir göz izleme çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, ÇOCUK RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF AKÇAY
Danışman: DİDEM BEHİCE ÖZTOP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Obezitesi olan ergenlerde inhibisyon kontrolü, bilişsel esnekliğin ve yiyecek uyaranlarına olan dikkat yanlılığının göz izleme yöntemiyle değerlendirilmesi ve normal kilodaki ergenler ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel nitelikte olan bu çalışmada 12-18 yaş aralığında obezite tanılı 38 ergen araştırma grubunu, benzer yaş ve cinsiyette normal kiloda 36 ergen ise kontrol grubunu oluşturmuştur. Tüm ergenlere DSM–5 için Yarı Yapılandırılmış Psikiyatrik Klinik Görüşme Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY) uygulanmış ve psikiyatrik tanı alanlar çalışmaya dahil edilmemiştir. Tüm ergenlere Hollanda Yeme Davranışları Ölçeği, Barratt Dürtüsellik Ölçeği, 11-18 Yaş Grubu Gençler İçin Kendini Değerlendirme Ölçeği uygulanmıştır. Ebeveynlere ise Yönetici İşlev Davranışlarını Derecelendirme Envanteri-ebeveyn formu, 6-18 Yaş Çocuklar İçin Davranış Değerlendirme Ölçeği verilmiştir. Tüm ergenlere Stroop Renk ve Kelime Testi, İz Sürme Testi A,B yapılmıştır. Dikkat yanlılığı değerlendirmeleri için SMI iView X™ 500 Hz göz izleme sistemi kullanılmıştır. Ekranda her biri dört köşede olmak üzere biri yüksek kalorili, biri düşük kalorili, ikisi de benzer renk görünümde yiyecek ilişkisiz nötr uyaran içeren 28 resim içeriği kullanılmıştır. Bu dört uyarana ait ilgi alanlarına; ilk fiksasyon sayıları, ilk fiksasyon süreleri, toplam bakış süreleri hesaplanarak yiyecek uyaranlarına dikkat yanlılığı saptanmıştır. Sonuç: Gruplar arasında Sosyal İçe Dönüklük/Depresyon alt ölçekleri hariç CBCL/6-18 ve YSR/6-18 alt ölçek puanları gruplar için benzer bulunmuştur. HYDÖ puanları karşılaştırıldığında kısıtlı yeme, emosyonel yeme ve dışsal yeme puanları obezite grubunda belirgin yüksek bulunmuştur. SKRT tüm alt testlerin sürelerinde, interferans skorunda, İST-A, İST-B sürelerinde gruplar arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. YİYDDE-ebeveyn formu ve Barratt Dürtüsellik Ölçeği puanları açısından tüm alt ölçeklerde gruplar arasında farklılık bulunmamıştır. Göz izleme deneyinde yiyecek olan ve olmayan uyaranlara dikkat yanlılığı sonuçlarında gruplar arasında bir farklılık olmasa da tüm çocuklarda yiyeceklere dikkat yanlılığı olduğu görülmüştür. Obezitesi olan çocukların kontrol grubuna göre yiyecek uyaranlarına ve kalorili uyaranlara ilk bakışlarının daha sık olduğu görülmüştür. Yiyecek uyaranlarına ve kalorili uyaranlara ilk bakış süreleri ve toplam bakma süreleri açısından ise fark bulunmamıştır. Tartışma: Çalışmamızın sonuçları obezitesi olan ergenlerde bozulmuş inhibisyon kontrolü ve azalmış bilişsel esneklik olduğu bilgisini doğrulamaktadır. Göz izleme sonuçlarında ise dikkat yanlılığı açısından gruplar açısından bir fark saptanmasa da her iki grupta da yiyecek uyaranlarına ilk bakış, ilk bakış süresi ve toplam bakma ile ilgili dikkat yanlılığı olduğu görülmüştür. Erken dikkat süreçlerini yansıtan ilk fiksasyon sayıları ise belirgin olarak obezitesi olan ergenlerde fazla bulunmuştur. Top-down (yukarıdan aşağıya) ve bottom-up (aşağıdan yukarıya) süreçlerde obezitesi olan ergenlerde kontrol grubuna göre farklılıklar olduğu görülmektedir. Çocukluk çağı obezitesinin tedavisinin zorluğu, çocukların diyete uyum zorlukları düşünüldüğünde obezitenin tedavisinde öz denetim becerilerinin sağlanması ve multidisipliner müdahale yaklaşımlarının oluşturulması önemlidir. Obezitesi olan çocuklarda ikili süreç modeline göre öz denetimin bir parçası olan karar verme süreçlerinin sonraki çalışmalarda araştırılması obeziteye ait nörobilişsel profilin daha iyi ve doğru anlaşılmasını sağlayabilir. Anahtar sözcükler: Obezite, İnhibisyon, Bilişsel Esneklik, Göz İzleme, Dikkat Yanlılığı