ÖZEL GEREKSİNİMLİ KARDEŞE SAHİP 8-12 YAŞ ARASI TİPİK GELİŞİM GÖSTEREN ÇOCUKLAR İLE ANNELERİN ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÇOCUKLA İLİŞKİLERİNİN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ÇOCUK GELİŞİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜLYA SALIK
Danışman: Neriman Aral
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Özel gereksinimli olan bireyin bağımsız yaşam sürmesi için anne ve tipik gelişim gösteren kardeşin desteği kaçınılmazdır. Bu nedenle özel gereksinimli çocukla kurulan iletişimin ve etkileşimin önemi oldukça büyüktür. Bu araştırmada özel gereksinimli kardeşe sahip tipik gelişim gösteren çocukların ve annelerin özel gereksinimli çocukla ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma karma araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel çalışma grubunu, Çanakkale ve İzmir ilinde özel eğitim ve rehabilitasyon merkezine devam eden 70 özel gereksinimli çocuğun 8-12 yaş arası tipik gelişim gösteren kardeşi ve annesi oluştururken; nitel çalışma grubunu da araştırmaya katılmayı ve resim çizmeyi kabul eden 15 tipik gelişim göstren kardeş oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, çocuk ve aileleri ile ilgili bilgileri elde etmek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan "Genel Bilgi Formu", anne ve tipik gelişim gösteren kardeşlere yönelik Schaeffer-Edgerton (1979) ve Mc Hale ve ark. (1986) tarafından geliştirilen, Ahmetoğlu ve Aral tarafından (2008) Türkçeye uyarlanan ve geçerlik-güvenirliği yapılmış olan "Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği" ve araştırmacı tarafından oluşturulan ve kapsam gerçerliği yapılan "Resim Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmada nicel verilerin analizinde SPSS paket programı, nitel verilerin analizin de de içerik analizi kullanılmıştır. Annelerin ve 8-12 yaş arasındaki tipik gelişim gösteren çocukların özel gereksinimli çocukla arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılan araştırma sonucunda; annenin yaşı, babanın yaşı, aile yapısı, ailedeki çocuk sayısı, özel gereksinimli çocuğun tanısı, yaşı ve problem davranış durumu, tipik gelişim gösteren çocuğun cinsiyeti ve yaşı, tipik gelişim gösteren çocuk ile özel gereksinimli çocuğun anlaşma, özel gereksinimli çocuk ile annenin anlaşma durumlarıyla kardeş davranışı değerlendirme ölçeği arasında anlamlı bir farklılık bulunurken, çizilen resimlerden elde edilen bulgularda da tipik gelişim gösteren kardeşler resimlerinde çekirdek ailelerini çizdikleri ve resimde özel gereksinimli kardeşlerini mutsuz olarak çizerken kendilerini mutlu şekilde çizdikleri bulunmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgulara dayanarak ailedeki tüm bireylerin özel gereksinimli çocuk ile kaliteli zaman geçirmesi ve özel gereksinimli çocukların bilgi ve ihtiyaçlarına yönelik tipik gelişim gösteren kardeşlerin bilgilendirmesi önerilmektedir.