Okul yöneticilerinin öğrenme çevikliği ile yönetsel yaratıcılık becerileri arasındaki ilişki
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE ERDEMLİ
Danışman: İnayet Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı Ankara ili kamu ilkokullarında görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre okul yöneticilerinin öğrenme çevikliklerinin ve yönetsel yaratıcılık becerilerinin düzeyini belirlemek ve bu iki yapı arasındaki ilişkiyi sınamaktadır. Araştırma karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen ile yürütülmüştür. Buna göre öncelikle araştırmanın nicel aşaması gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada araştırmacı tarafından geliştirilmiş ölçekler aracılığıyla öğretmenlerin okul yöneticilerinin öğrenme çevikliklerine ve yönetsel yaratıcılık becerilerine yönelik nicel veriler toplanmıştır. Açıklayıcı sıralı desenin ikinci aşaması olan nitel boyutta araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu yardımıyla okul yöneticilerin öğrenme çevikliklerine ve yönetsel yaratıcılıklarına ilişkin nitel veriler toplanmıştır. Araştırmanın nicel bölümünün örneklemini 2019 - 2020 öğretim yılında, Ankara ilinin dokuz ilçesinde (Altındağ, Çankaya, Mamak, Yenimahalle, Etimesgut, Sincan, Gölbaşı, Keçiören, Pursaklar) kamu ilkokullarında görev yapan 381 öğretmen oluşturmaktadır. Örneklemin seçiminde tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Katılımcıların ölçek maddelerine verdikleri yanıtların değerlendirilmesinde aritmetik ortalama ve standart sapma kullanılmış; görüşler arasında değişkenlere göre anlamlı farklılık olup olmadığının tespitinde ise t-testi, Kruskal Wallis H testi ve tek yönlü varyans analizi yapılmıştır. Okul yöneticilerin öğrenme çevikliği ile yönetsel yaratıcılık becerilerine yönelik öğretmen görüşleri arasındaki ilişkinin düzeyi ve yönünü açıklamak için Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Araştırmanın nitel boyutu, Ankara ilinde görev yapan 10 ilkokul yöneticisinden oluşan bir çalışma grubuyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada toplanan nitel verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Öğretmen görüşlerine göre okul yöneticilerinin öğrenme çeviklikleri yüksek düzeydedir. Öğretmenler okul yöneticilerini en fazla insan ilişkilerinde çevik olarak algılamaktadır. Bu kapsamda okul yöneticileri insan ilişkilerinde çeviklik kapsamında en çok farklılıklara (ırk, dil, din vb.) saygı gösterme, tüm paydaşlar için ihtiyaç duyduklarında erişilebilir olma ve paydaşların sorunlarını içtenlikle dinleme konularına önem vermektedirler. Öğretmenler okul yöneticilerini öğrenme çevikliği kapsamında en az zihinsel çeviklik açısından yeterli görmektedir. Okul yöneticilerinin bu kapsamda en az sergilediği davranış sorunları analiz ederken daha önce düşünülmemiş ayrıntıları yakalamadır. Okul yöneticilerinin öğrenme çevikliğine ilişkin öğretmen görüşleri cinsiyet, kıdem, yaş ve eğitim durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Ancak okul yöneticisiyle bir ve dört yıl arası beraber çalışan öğretmenlerin, okul yöneticisiyle beş yıl ve üzeri çalışan öğretmenlere göre okul yöneticilerinin insan ilişkilerinde çevikliği konusunda daha olumlu görüşlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel bulgusuna göre okul yöneticileri karmaşık sorunları çözerken genellikle danışma yönteminden yararlanmakta, bu tür sorunlarda özellikle rehberlik birimlerine ve okul müdür yardımcılarına danışarak bir çözüm yolu bulmayı tercih etmektedir. Okul yöneticileri okullarında insan ilişkilerini yönetirken çalışanlara yanında olduklarını hissettirmekte, öğretmenlerin önceden sahip oldukları önyargılar varsa onları ortadan kaldırmakta, yüz yüze iletişime önem vermekte, herkese eşit ve adil davranmakta, öğretmenleri ilgilendiren konularda onların fikirlerini almaktadır. Okul yöneticilerinin değişim durumlarında sürecin başarılı bir şekilde yürütülmesi için öğretmenleri karar sürecine dâhil etmektedir. Okul yöneticileri okulun başarısını artırmak için öncelikle okullarında tasarım ve beceri atölyeleri açmayı önemsemektedir. Öğretmen görüşlerine göre okul yöneticilerinin yönetsel yaratıcılık becerileri yüksek düzeydedir. Okul yöneticilerinin okulda en çok sergilediği yönetsel yaratıcılık becerileri okulun fiziksel ortamlarında yaptıkları yeni değişikliklerle okulu eğitim öğretim faaliyetleri açısından daha kullanışlı duruma getirme, başka okullarda gördüğü özgün uygulamaları kendi okullarına uyarlama ve yaptığı çalışmalarla toplumda okula yönelik olumlu imaj oluşturmadır. Okul yöneticilerinin okulda en az sergilediği yönetsel yaratıcılık becerileri ise okulda kimsenin aklına gelmeyen özgün fikirler ileri sürme, okuldaki sorunların çözümünde farklı, alışılmadık yöntemler uygulama ve okulda başkalarının göremediği fırsat ve olanakları (çalışanların özel yetenekleri gibi) keşfetmedir. Araştırmanın nitel bulgularına göre okul yöneticilerinin yaratıcı uygulamalarına yönelik verdiği örnekler en fazla eğitim öğretime yönelik farklı uygulamalar yapılmasına ve fiziki alanların eğitim öğretim faaliyetleri için düzenlenmesine yöneliktir. Ayrıca tanıdık desteğiyle sorun çözme, öğrenci yeteneklerini keşfetmeye yönelik uygulamalar, öğretmenlerin farklı becerilerinden yararlanma ve okul tanıtımına yönelik uygulamalar okul yöneticileri tarafından yapılan yaratıcı uygulama örneklerindendir. Okul yöneticilerinin yönetsel yaratıcılık becerilerine yönelik öğretmen görüşleri cinsiyet, okul yöneticisiyle beraber çalışma yılı, yaş ve eğitim durumu değişkenleri açısından anlamlı farklılık göstermemektedir. Kıdem açısından ise 11-20 yıl kıdeme sahip öğretmenler 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenlere göre okul yöneticilerini yönetsel yaratıcılık becerileri konusunda anlamlı olarak daha olumlu değerlendirmektedir. Öğretmen görüşlerine dayalı olarak okul yöneticilerinin öğrenme çevikliği ile yönetsel yaratıcılık becerileri arasında yüksek düzeyde ve pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Ayrıca öğrenme çevikliğinin zihinsel çeviklik, insan ilişkilerinde çeviklik ve değişim ve sonuç çevikliği bileşenleri ile yönetsel yaratıcılık becerileri arasında da yüksek düzeyde anlamlı pozitif bir ilişki saptanmıştır.