ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE KADINLARIN MÜZECİLİKTEKİ ROLLERİ VE MÜZECİLİĞE KATKILARI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, DİSİPLİNLERARASI MÜZE EĞİTİMİ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: IŞIL TUANA AKGÜL
Danışman: Ceren Güneröz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Tarih yazımının uzun süre erkek merkezli bir anlayışla şekillenmesi, kadınların bilimsel, mesleki ve kurumsal alanlardaki çalışmalarının yeterince görünür olmamasına yol açmıştır. Bu tez, 1923-1950 yılları arasında Türk müzeciliğinde görev üstlenen kadın uzmanların rollerini ve alanın gelişimine sundukları bilimsel, idari ve uygulamaya yönelik katkıları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği bu çalışmada, tarihsel araştırma yöntemi izlenmiştir. Veriler doküman analizi yoluyla elde edilmiş; resmi arşiv belgeleri, müze katalogları, faaliyet raporları, resmi yazışmalar, biyografik eserler, gazete ve dergi arşivleri, dijital koleksiyonlar, söyleşiler, akademik yayınlar ile döneme ilişkin yazılı ve görsel belgeler incelenmiştir. Elde edilen veriler, araştırmanın amacı ve araştırma soruları doğrultusunda sınıflandırılmış ve dönemin tarihsel koşulları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında Seniha Sami Moralı, Macide Gönül, Cevriye Artuk, Muazzez İlmiye Çığ, Hatice Kızılyay, Sabahat Göğüş, Zekiye Çoruh Başak, Jale İnan, Nimet Özgüç, Halet Çambel, Katharina Otto-Dorn, Sabahat Atlan, Mükerrem Usman Anabolu, Seniha Tunakan ve Afet İnan’ın mesleki ve bilimsel çalışmaları ele alınmıştır. Araştırma sonuçları, kadın uzmanların müze koleksiyonlarının tasnifi, envanterlenmesi, korunması, kataloglanması, sergilenmesi ve bilimsel olarak değerlendirilmesi süreçlerinde etkin görevler üstlendiklerini göstermektedir. Bunun yanı sıra arkeolojik kazıların yürütülmesi, müze koleksiyonlarının zenginleştirilmesi, akademik literatürün geliştirilmesi, kültürel mirasın korunması ve Cumhuriyet’in tarih ve kültür politikaları doğrultusunda gerçekleştirilen çalışmalarda önemli roller üstlendikleri belirlenmiştir. Müzecilik tarihinin daha kapsayıcı bir perspektifle ele alınabilmesi için arşiv kaynaklarına dayalı mikro tarih çalışmalarının artırılması önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Müzecilik, Kültürel Miras, Türk Müzeciliği, Kadın ve Müzecilik, Erken Cumhuriyet Dönemi.