AMERİKAN MİSTİK AKIMI TRANSANDANTALİZMİN TEŞEKKÜLÜNDE İRANLI SÛFÎ ŞAİRLERİN ETKİLERİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ESRA SELÇUK

Danışman: ÖNCEL DEMİRDAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

19. Yüzyıl Amerikan mistik akımına ve o dönemin edebi başyapıtlarına ilham veren yegâne kaynaklardan birinin islam tasavvufu olduğunu keşfedeceğimiz bu tezde, Amerikan edebiyat ve düşünce hayatının en önemli isimlerinden, Ralph Waldo Emerson, Henry David Thoreau ve Walt Whitman'ın, eserlerini yazarken en çok esinlendiği İslam mutasavvıflarına, etkilendiği eserlerden alıntılara ve yazılarındaki İslam tasavvufunun, özellikle Fars sûfî edebiyatının çarpıcı ve bariz etkisine yer verilecektir. Bu tez, Amerika'nın düşünsel ve mistik gelişimine damgasını vuran ve Amerikan edebiyatının en önde gelen edebi eserlerinde, Şeyh Sâdî Şirazî, Hâfız Şirazî, gibi İranlı İslam sûfîlerinin isimleriyle ve fikirleriyle karşılaşma imkânını sunacaktır. Biri Batı'da diğeri Doğu'da olmak üzere birbirinden en uzak coğrafyalardaki hakikat arayışçılarının söylemlerinde ve eserlerinde pek çok benzer özellikler görülmesi, esasında insanlığın özsuyunun aynı kaynaktan beslenme ihtiyacının bir göstergesidir. Dikkatle dinleyen her kulağın duyabileceği bu benzer sesler, 'hakikatin birliğine' işaret etmektedir. Diğer yandan söylemlerdeki farklılıklar ve zıtlıklar da transandantalizm ve tasavvuf arasındaki inanç temelli ayrımlara dikkat çekmektedir. Anahtar kelimeler: Mistisizm, Sûfîzm, Amerikan Transandantalizmi, İslam Tasavvufu, İran Sûfî Edebiyatı, Fars Şiiri, R. W. Emerson, H. D. Thoreau, W. Whitman, Sâdî Şirazî, Hâfız Şirazî.