Cumhuriyet Devrimi'nin mekânsal çözümlemesi: Payitaht İstanbul'dan Devrim Mekânı Başkent Ankara'ya

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BERK İLKE DÜNDAR

Danışman: Tayfun Çınar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Cumhuriyet Devrimi ile yeni başkent Ankara'daki mekânsal düzenlemeler vasıtasıyla tasarlanmış olan gündelik hayat tasavvurunun mekânsal çözümlemesine ilişkin tarihsel ve teorik bir çerçevenin oluşturulması amaçlanmaktadır. Devrim mekânı Ankara'nın, yeni siyasal rejimin benimsemiş olduğu hayat tarzına yönelik değerlendirmeler kapsamında ancak tarihsel bir bakış açısıyla ele alınabileceği şeklindeki varsayım yönlendirici olmuştur. Tezde benimsenen tarihsel bakış açısı, teorik zemini büyük ölçüde Henri Lefebvre'den yararlanılarak oluşturulmuş olan mekânsal çözümleme uyarınca mekân ile yabancılaşmanın birlikte değerlendirildiği üçlü yapı ile somutlaştırılmıştır: Mekâna yabancılaşma, mekânda yabancılaşma ve mekânın yabancılaşması. Mekân-yabancılaşma üçlüsü, Lefebvre'in virtüel nesne üzerinde düşünme esasına dayalı transdüksiyon yöntemi çerçevesinde anlamlandırılmıştır. Buna göre cumhuriyet virtüel nesne, Galata-Pera bölgesi ise virtüel nesnenin ütopyası olarak saptanmıştır. Osmanlı eski rejiminden (1453-1703) mekâna yabancılaşma, İstanbul'dan ise mekânda yabancılaşma mirasını devralan Cumhuriyet Türkiyesi'nde, Pera'dakine benzer bir yaşam tarzının kamusallaştırılması esasına dayalı bir gündelik hayatı kamusal mekânlarda somutlaştırmak üzere gerekli düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Ancak yeni yaşam tarzının iktisadî temelden önemli ölçüde yoksun olarak yapısı, Devrim'in sınıfsal sınırlarına işaret edecek şekildeki bir mekânın yabancılaşmasıyla sonuçlanmıştır.