15-18 yaş grubundaki ergenlerin problem çözme becerileri ve zorbalık davranışlarının çalışma durumu açısından incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ÇOCUK GELİŞİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PELİN ÜLKER
Danışman: GÜLEN BARAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocuk işçiliği günümüzün en önemli sorunlarından biridir ve milyonlarca çocuk ulusal yasalara ve uluslararası standartlara uygun olmayan koşullarda çalışmak zorunda kalmaktadır. Çalışmak; çocukların ve ergenlerin fiziksel, zihinsel, sosyal-duygusal gelişimlerinde geri kalmalarına neden olabilmektedir. Çalışan ergenler düşük benlik algısına sahip olabilmekte, okula devam etme konusunda aksamalar yaşamakta, okula devam eden yaşıtlarından farklı olarak, çoğu kez yaş ve gelişimlerine uygun olmayan ortamlarda çeşitli problemlerle karşı karşıya kalabilmektedirler. Özellikle problem çözme konusunda yetersizlikleri olan ergenler, içinde bulundukları yaşam ve çalışma koşullarının da etkisiyle zorbaca davranışlar gösterebilmektedir. Tezin amacı; mesleki eğitim merkezlerine devam eden çalışan erkek ergenler ile okula devam eden çalışmayan erkek ergenlerin problem çözme becerileri ve zorbalık davranışlarını karşılaştırmak, çeşitli etmenlerin etkilerini incelemek, problem çözme becerileri ile zorbalık davranışı arasında bir ilişki olup olmadığını belirlemektir. Çalışmada ergenlerin problem çözme becerilerini değerlendirmek amacıyla Heppner ve Petersen (1982) tarafından geliştirilen, Şahin, Şahin ve Heppner (1993) tarafından Türkçeye uyarlanan "Problem Çözme Envanteri" ile zorbalık davranışlarını değerlendirmek amacıyla Koç (2006) tarafından geliştirilen "Öğrenci İlişkileri Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmaya katılan çalışan ve okula devam eden ergenler hakkında çeşitli bilgileri toplamak amacıyla araştırmacı tarafından oluşturulan bilgi formu kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, çalışan ergenlerin problem çözme becerilerine ilişkin bulgulara bakıldığında problem çözme becerilerinin yaşa, doğum sırasına ve evde dayak yeme durumuna göre farklılaşmadığı; kardeş sayısına, anne çalışma durumuna, istenmeyen bir davranış sergilediğinde ailesinin tepkisine, ailede çocuğun düşüncesine önem verilme durumuna ve ergenlerin hayatıyla ilgili konularda söz hakkına sahip olma durumuna göre farklılaştığı tespit edilmiştir. Okula devam eden ergenlerde ise problem çözme becerilerinin doğum sırasına, kardeş sayısına ve hayatıyla ilgili konularda söz hakkına sahip olma durumuna göre farklılaşmadığı saptanmıştır. Okula devam eden ergenlerde yaşa, anne çalışma durumuna, istenmeyen davranışlar karşısında ailenin tepkisine, evde dayak yeme durumuna ve ailede çocuğun düşüncesine önem verilme durumuna göre farklılık tespit edilmiştir. Çalışan ergenlerin akran zorbalığına ilişkin sonuçları incelendiğinde; akran zorbalığının yaşa, doğum sırasına, kardeş sayısına, annenin çalışma durumuna ve istenmeyen davranış karşısında verilen tepkiye göre farklılaşmadığı görülmektedir. Evde dayak yeme durumuna, ailede düşüncelerine önem verilme durumuna ve hayatıyla ilgili konularda söz hakkına sahip olma durumuna göre farklılaştığı görülmektedir. Okula devam eden ergenlerin akran zorbalığı davranışları incelendiğinde; akran zorbalığı davranışlarının kardeş sayısına, istenmeyen davranış karşısında verilen tepkiye, evde dayak yeme durumuna, ailenin çocuğun düşüncelerine önem verme durumuna ve hayatıyla ilgili konularda söz hakkına sahip olma durumuna göre farklılaşma görülmezken, yaşa, doğum sırasına ve anne çalışma durumuna göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışan ergenlerde öğrenci ilişkileri tutum ölçeğinin zorba kişilik alt boyutu ile problem çözme envanterinin planlı yaklaşım alt boyutu arasında; kendine güven alt boyutu ile problem çözme envanterinin düşünen, değerlendirici, kendine güvenli ve planlı yaklaşım alt boyutları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Okula devam eden ergenlerde ise öğrenci ilişkileri tutum ölçeğinin zorba kişilik alt boyutu ile problem çözme envanterinin kendine güvenli ve planlı yaklaşım alt boyutları arasında; kendine güven alt boyutu ile problem çözme envanterinin aceleci yaklaşım alt boyutu arasında pozitif yönde anlamlı ilişki ortaya konmuştur. Çalışmanın bulguları ışığında alana katkı sağlayacağı düşünülen öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Çalışan, Ebeveyn, Ergen, Problem Çözme, Zorbalık.