NANE ESANSİYEL YAĞININ AKUT KULLANIMININ FİZİKSEL OLARAK AKTİF YETİŞKİNLERDE AEROBİK GÜÇ, İZOKİNETİK KUVVET VE BİLİŞSEL TEST PERFORMANSLARINA ETKİSİNİN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Antrenörlük Eğitimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Müge ÜNAL
Danışman: Dicle Aras
Özet:
Nane esansiyel yağı, sindirim, kloretik, karminatif,
antiseptik, antibakteriyel, antiviral, antispazmodik, antioksidan, antienflamatuvar,
analjezik ve vazodilatör dâhil olmak üzere çok çeşitli etkilere sahiptir. Solutma, oral yolla alım ve harici uygulama şekilleriyle
günümüzde birçok alanda farklı formlarda kullanılmaktadır. Bunlara ek olarak nane
esansiyel yağının özellikle sporcular üzerinde performansı iyileştirdiği, yorgunluğu
geciktirdiği, toparlanmayı hızlandırdığı ve zihinsel uyanıklığı arttırdığı bilinmektedir.
Bu çalışmanın amacı ise oral yolla alınan nane esansiyel yağının bilişsel performans,
izokinetik kuvvet ve aerobik güç üzerinde olan etkilerinin incelenmesidir. Bu çalışma randomize kontrollü, çift kör ve çapraz
desenli olarak yürütülmüştür. Çalışmaya 18-40 yaş aralığında fiziksel olarak
aktif 29 sağlıklı gönüllü birey katılmıştır. Çalışmanın birinci evresinde
katılımcıların vücut kompozisyonu, boy uzunluğu ve dinlenik kalp hızı
değişkenliği ölçümleri alınmıştır. Ardından bilişsel performans, izokinetik
kuvvet ve aerobik güç testleri, aralarında iki günlük dinlenme süresi olacak
şekilde farklı günlerde uygulanmış ve her test sırasında kalp hızı değişkenliği
verileri eş zamanlı olarak kaydedilmiştir. Çalışmanın ikinci evresinde
katılımcılar rastgele olarak nane esansiyel yağı veya plasebo (nane aroması)
gruplarına atanmıştır. Çaprazlama evresine geçilmeden önce katılımcılara bir
haftalık arınma süresi verilmiş, ardından her katılımcı ilk evrede almadığı
müdahaleyi almıştır. Müdahale evrelerinde katılımcılar, testlerden 30 dakika
önce 500 mL su içerisinde çözündürülmüş 50 µL nane esansiyel yağı veya plasebo
uygulamasını tüketmiştir. Elde edilen veriler tekrarlı ölçümlerde varyans
analizi (ANOVA) ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, nane esansiyel yağı uygulamasının dayanıklılık
performansı üzerinde ergojenik bir etki oluşturduğunu ve VO₂maks değerlerinde
artış sağladığını göstermiştir; plasebo evresinde de kontrol evresine kıyasla
anlamlı artışlar saptanmakla birlikte, nane esansiyel yağı evresine ait
değerler plasebo evresinden de yüksek bulunmuştur. İzokinetik kuvvet
parametrelerinde hem nane esansiyel yağı hem de plasebo evresinde kontrol
evresine kıyasla anlamlı artışlar belirlenmiştir. Bilişsel performans
analizlerinde her iki uygulama evresinde de hata sayısının azaldığı ve
reaksiyon süresinin iyileştiği, ancak bu evreler arasında anlamlı bir farklılık
bulunmadığı görülmüştür. Kalp hızı değişkenliği analizleri ise hem nane
esansiyel yağı hem de plasebo evresinde otonom dengenin parasempatik aktivite
yönünde değiştiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, oral yolla alınan nane
esansiyel yağının aerobik güç, izokinetik kuvvet ve bilişsel performansı
destekleyebileceği; ancak plasebo evresinde de birçok parametrede anlamlı
değişim gözlenmesi nedeniyle elde edilen etkilerin bir bölümünün beklenti
etkisiyle ilişkili olabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Aerobik güç, Bilişsel performans, İzokinetik kuvvet, Nane esansiyel yağı.