Alerjik rinit tedavisine yönelik kortikosteroid içeren nazal sprey dozaj formlarının kalite tasarımı yaklaşımı ile formülasyonlarının geliştirilmesi ve kalite özelliklerinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eczacılık Teknolojisi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÜNNÜGÜLSÜM ERDOĞAN

Danışman: Nilüfer Yüksel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Nazal yol, genellikle gastrointestinal kanalda metabolize olan veya karaciğerde ilk geçiş etkisine uğradığı için oral yolla kullanılamayan sistemik etkili ilaçların organizmaya verilebilmesi için alternatif bir yol olarak kullanılmaktadır. Son zamanlarda pek çok etkin maddenin nazal yol ile verilmesi için yapılan geliştirme çalışmaları artmıştır. Nazal yolla kullanılan dozaj formları için ürünü karakterize etmek formülasyon geliştirme açısından oldukça zordur. Nazal dozaj formlarının karakterizayon testleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansı (EMA) gibi çeşitli düzenleyici kurumlar tarafından değerlendirilmiştir. Nazal formda ürünlerin karakterizasyonu için in vitro test yöntemleri öneren bir dizi kılavuz ve yönetmelik yayınlamıştır. Bu nedenle karakterizasyon çalışmalarının yapılması gereklidir. İlacın nazal mukoza zarında kalma süresi artırılarak, etkin maddenin emiliminin de etkinliği artırılabilmektedir. Yaygın bir yaklaşım, viskozite artırıcı maddelerin ilavesiyle formülasyonun viskozitesini artırmak ve bu şekilde nazal kavitede kalış süresini uzatmaktır. Öte yandan, viskozitenin artırılması, damlacık boyutu dağılımını etkilemekte ve burun boşluğunda değişen miktarlarda birikim ile sonuçlanmaktadır. Bu nedenle, özel uygulama için doğru viskozite ve damlacık boyutu dağılımını bulmak ve ayarlamak çok önemlidir. Bu çalışmada alerjik rinit tedavisi için kortikosteroit bir etkin madde içeren nazal sprey formülasyonunun geliştirilmesi amaçlanmıştır. Formülasyon geliştirilmesinde kalite tasarımı (Quality by Design - QbD) kapsamında istatistiksel bir deneysel tasarım uygulanmıştır. Optimum üretim ve proses parametreleri belirlenecek ve sonuç formülasyonun ölçek büyütme çalışmaları yürütülmüştür. Geliştirilen nihai formülasyonun tüm kalite özellikleri test edilmiştir. Bu çalışmanın sonucunda hemen hasta kullanımına hazır olan ve ruhsatlandırmaya uygun, orijinal ürüne eşdeğer i.n. uygulama için süspansiyon formunda bir ilaç formülasyonu başarıyla gerçekleştirilmiştir.