“Kırsal ve Kentsel Alanda Yaşayan Eksojen Obeziteli Çocukların Saç Örneklerinde Pestisit Analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Adli Bilimler Enstitüsü, Adli Toksikoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Fatmagül Can
Danışman: Dilek Akyüzlü
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocukluk çağı obezitesi, hızla artan insidansı ve buna bağlı komorbiditeleri ile önemli bir sağlık sorunu haline gelmiştir. Obezite gelişmesine neden olan faktörlerden birisi endokrin bozucu kimyasallardır. Endojen hormonların fizyolojik işlevini bozan bu kimyasal maddeler pek çok sistem üzerine çeşitli etkilerle toksisite oluşturmaktadır. Pestisitler bu kimyasalların önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Pestisitlerin kısa dönem etkileri çok iyi bilinmesine rağmen kronik maruziyet sonucunda oluşturabileceği uzun dönem etkiler ile ilgili çok fazla çalışma bulunmamaktadır. Özellikle çocuklar, henüz tam gelişmemiş bağışıklık sistemleri ve metabolizma hızlarının yüksek olması nedeniyle kronik bir maruziyetin etkilerine oldukça duyarlıdırlar. Saç uzun dönem maruziyeti değerlendirmek açısından adli olaylarda ve ilaç analizlerinde kullanılan bir örnek tipidir. Kronik maruziyetin değerlendirilmesi açısından çeşitli avantajlara sahiptir. Çalışmamızda, kırsal ve kentsel alanda yaşayan eksojen obeziteli çocuklarda uzun dönem maruziyetin değerlendirilmesi açısından saç örneklerinde pestisit analizi yapılması, her iki grupta belirlenen pestisitler açısından fark olup olmadığının tespit edilmesi ve miktar tayini yapıldıktan sonra iki grup arasında düzey açısından fark olup olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Eksojen obezite tanısı almış kırsal (n=110) ve kentsel alandan (n=105) olmak üzere toplam 215 çocuğun saç örneklerinden 60 adet pestisit, sıvı kromatografi sıralı kütle spekrometresi ile analiz edilmiştir. Pestisit miktar tayini yapıldıktan sonra bölgeler arasında ve cinsiyetler açısından fark olup olmadığı istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda 22 adet pestisit pozitifliği tespit edilmiştir. Saçları analiz edilen toplam 215 çocuktan 38 tanesinde hiç pespisit tespit edilmezken 4 çocukta en fazla 10 pestisit tespit edilmiştir. Toplam 177 çocukta en az 1 ve daha fazla pestisit tespit edilmiştir. Toplam pozitfi tespit oranımız %82 olarak belirlenmiştir. Kırsal alanda yaşayan 110 çocuktan 18 tanesinde hiç pestisit tespit edilmezken 2 çocukta en fazla 10 adet pestisit tespit edilmiştir. Kırsal alan pozitif tespit oranımız % 84 olarak bulunmuştur. Kentsel alanda yaşayan 105 çocuğun 20 tanesinde hiç pestisit tespit edilmezken 2 çocukta en fazla 10 adet pestisit tespit edilmiştir. Kentsel alanda pozitif tespit oranımız % 81 olarak belirlenmiştir. İki grup arasında pestisit görülme sıklığı ve yüzdeleri açısından fark olup olmadığı Ki-kare testi ile analiz edilmiştir. Oxamyl görülme sıklığı kırsal alanda (n=13) kentsel alana (n=4) göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulunmuştur (p=0,03). Benzer şekilde Bentazon'un da pozitif görülme sıklığı kırsal alanda (n=9) kentsel alana göre (n=2) göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p=0,037). Diğer pestisitlerin yaşam bölgesine göre görülme sıklığı açısından anlamlı bir fark tespit edilmemiştir (p=0,108). Pozitif 18 adet pestisit ile ilgili yerleşim bölgelerine ve cinsiyete göre detaylı istatistiksel analizler yapılmıştır. Pestisit düzeyleri açısından kırsal ve kentsel alanda anlamlı fark tespit edilmemiştir (p>0,05). Deltametrin düzeyi kırsalda yaşayan (0,11 ng/mg) kızlarda kentsel alanda yaşayan kızlara (0,08 ng/mg) göre anlamlı olarak yüksek tespit edilmiştir (p=0,039). Alaclor düzeyi kırsal alanda yaşayan çocuklarda cinsiyetler arasında anlamlı olarak farklı bulunmuştur. Kırsal alanda yaşayan erkeklerde (0,081 ng/mg) kızlara (0,056 ng/mg) göre daha yüksek bulunmuştur (p=0,021). Oxamyl düzeyi kırsalda yaşayan çocuklarda cinsiyetler arasında anlamlı olarak farklı bulunmuştur. Erkeklerde (0,34) kızlardan (0,08) daha yüksek olarak tespit edilmiştir (p=0,032). Haloxyfop sadece kızlarda tespit edilmiştir. Tetrametrin ve 2,4-D ise kırsal alanda yaşayan erkek çocuklarda tespit edilmemiştir. Diğer pestisitlerde cinsiyet ve yaşam bölgesine göre anlamlı bir fark tespit edilmemiştir (p>0.05). Sonuç olarak elde edilen bulgular, çocukların aynı anda birden fazla kirleticiye maruz kaldığını açıkça ortaya koymaktadır. Saç analizi ile izlemenin, çocuklarda çevresel kirleticilere maruziyetin değerlendirilmesi açısından değerli bir yöntem olduğu bu çalışma ile bir kez daha doğrulanmıştır. Yüksek risk altındaki çocuk gruplarında pestisitlere sürekli maruziyetin izlenmesi hem mevcut maruziyet düzeylerini belirlemek hem de alınacak önleyici tedbirlerin etkinliğini değerlendirmek açısından önemlidir. Saç analizleri, özellikle uzun dönem maruziyetin izlenmesi ve birey bazlı maruziyet profillerinin oluşturulması açısından avantaj sağlamaktadır. Ayrıca çoklu maruziyet odaklı yeni değerlendirme stratejilerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Anahtar Sözcükler: Çocuk, LC-MS/MS, Obezite, Pestisit, Saç