Farkli yonca (Medicago sativa L.) popülasyonlarinin tuzluluk stresine tepkileri, in vivo seleksiyonu ve islah hatlarinin oluşturulmasi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BERNA EFE

Danışman: Cengiz Sancak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmada, aşırı sulama sebebiyle çoraklaşan, kuraklık ve tuzluluk problemi görülen marjinal yerlerde kullanılabilecek, iyi uyum yeteneğine sahip toleranslı yonca çeşidi geliştirilmesi için uygun ıslah programının oluşturulması amaçlanmıştır. Çalışma Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'ne ait sera ve tarlada, 2020-2022 yılları arasında yürütülmüştür. Materyal olarak Orta Anadolu Bölgesi'nden toplanan 100 adet popülasyon ile Bilensoy-80, Gözlü-1, Defne, Alsancak, Özpınar ve Savaş yonca çeşitleri kullanılmıştır. Sera şartlarında yürütülen araştırmalar şansa bağlı parseller deneme desenine göre düzenlenmiştir. Denemelerde çimlenme döneminden itibaren erken fide gelişim dönemi boyunca 17.52 dS/m sulama suyu tuzluluğuna maruz bırakılan bitkilerde bazı morfolojik-ağırlık bulguları incelenmiş ve üç ay sonunda hayatta kalan bitki sayısı belirlenmiştir. Veriler değerlendirilerek tuza tolerans gösteren 16 adet popülasyon (L-1740, L-1741, L-1743, L-1744, L-1754, L-1756, L-1757, L-1758, L-1759, L-1761, L-1763, L-1771, L-1820, L-1867, L-1872, L-2209) ve 4 adet çeşit (Alsancak, Özpınar, Bilensoy-80, Defne) seçilmiştir. Seçilen popülasyonlarda/çeşitlerde morfolojik-ağırlık bulgularının zamanla değişimi incelenmiş ve içerik bulguları (Na, Cl ve ham kül) tespit edilmiştir. Ayrıca bu popülasyonlar/çeşitler içerisinden farklı tuz stres seviyelerine direnç gösteren 98 adet tolerant bitki seçilmiştir. Seçilen bitkiler sera koşullarında klonal olarak çoğaltıldıktan sonra tarla şartlarına aktarılmış ve elde edilen klonal hatların bazı morfolojik, fizyolojik ve tarımsal özellikleri incelenmiştir. Araştırma sonuçları değerlendirildiğinde yoncada tuza tolerant çeşit geliştirmek için çimlenme evresinden itibaren erken fide gelişim dönemi boyunca stres altında bırakılan bitkilerin seçiminde farklı parametrelerden (ortalama çimlenme süresi, çimlenme oranı, yaprak sayısı, yaprak, sap ve kök ağırlıkları, bitki bünyesine alınan Na ve Cl içerikleri vb.) yararlanılabileceği belirlenmiştir. Bu karakterlerin birlikte değerlendirilmesi ve seçilen bitkilerin tarla koşullarında uzun süreli performanslarının test edilmesi gereklidir.