Kronik böbrek yetmezliği hastalığında renal replasman tedavi yöntemi kullanımının yaşam kalitesine etkisi: bir meta analiz araştırması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CUMA FİDAN

Danışman: İsmail Ağırbaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmada, kronik böbrek yetmezliği (KBY) hastalığında renal replasman tedavi (RRT) yöntemi kullanımının ve moderatör değişkenlerin yaşam kalitesine etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma, meta analiz yöntemi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamına dâhil edilen çalışmalara; YÖK Tez Merkezi, ULAKBİM, Google Scholar, ProQuest ve Arizona University (EMBASE, PubMed, MEDLINE, SCOPUS, CINAHL, Cochrane Library ve PsychINFO başta olmak üzere toplam 919 indeks) veri tabanları kullanılarak ulaşılmıştır. Türkçe ve/veya İngilizce yayın dilinde; makale ve tez yayın türünde; kesitsel, kohort ve vaka kontrol yöntem türünde ve en az iki RRT yöntemini kullanan nicel araştırmalar çalışma kapsamına dâhil edilmiştir. Araştırma kapsamına 111 çalışma dâhil edilmiştir. Bu çalışmaların 1989-2021 yılları arasında uygulandığı ve 50.151 hastanın RRT yöntemlerinden birini kullandığı tespit edilmiştir. Etki büyüklüklerinin hesaplanmasında Hedges g yöntemi; ortak etki büyüklüklerinin hesaplanmasında ise rastgele etkiler modeli kullanılmıştır. Araştırmada; yayın türü, yöntem türü, ölçek türü, ülke türü, yıl ve yaş ortalaması moderatör değişkenleri kullanılarak alt grup analizi ve meta regresyon analizi yapılmıştır. Kodlama güvenirliğinin belirlenmesinde Cohen kappa yöntemi kullanılmış, uyum katsayısı 0,87 olarak hesaplanmış ve bu durum araştırmada yeterli bir uyumun olduğunu göstermektedir. Çalışmada, böbrek transplantasyonu (TX) yönteminin diyaliz yöntemlerine göre; periton diyaliz (PD) yönteminin hemodiyaliz (HD) yöntemine göre ve evde diyaliz (ED) yönteminin hastanede veya diyaliz merkezinde HD (HHD) yöntemine göre yaşam kalitesi açısından istatistiksel olarak daha etkin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Duyarlılık analizlerinde de ulaşılan bu sonuç farklılık göstermemiştir. Yayın yanlılığı analizlerinde yayın yanlılığının olmadığı test edilmiştir. Alt grup analizlerinde; yayın türü, yöntem türü, ölçek türü ve ülke türü moderatör değişkenlerinde çoğunlukla TX yönteminin diyaliz yöntemlerine göre, PD yönteminin HD yöntemine göre ve ED yönteminin HHD yöntemine göre yaşam kalitesi açısından daha etkin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Meta regresyon analizlerinde ise çoğunlukla RRT yöntemi kullanımında yıllara göre yaşam kalitesinin arttığı ve yaş ortalamasındaki artışın ise yaşam kalitesini azalttığı saptanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, KBY hastalığının tedavisinde yaşam kalitesi açısından TX, PD ve ED yöntemlerinin kullanılması önerilmektedir.