Dolutegravir içeren farmasötik preparatlar için analiz yöntemlerinin geliştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ANALİTİK KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET SONER BAY
Danışman: NEVİN ERK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dolutegravir İçeren Farmasötik Preparatlar için Analiz Yöntemlerinin Geliştirilmesi Doktora tez çalışması kapsamında, sentetik ve ticari preparatlardan hazırlanan çözeltilerdeki Dolutegravir (DTG), Abakavir (ABC) ve Lamivudin (3TC) etken maddelerinin nicel ve nitel analizine yönelik iki farklı analitik yöntem geliştirilmiştir: Spektrofotometrik analiz ve yüksek performanslı sıvı kromatografi (YPSK). Geliştirilen yöntemler, bu etken maddelerin doğru hassas ve seçici bir şekilde tayin edilmesine olanak tanımış ve analitik performans parametreleri açısından yüksek başarı göstermiştir. Spektrofotometrik analizde, Dolutegravir ve Lamivudin içeren karışımlarda bu iki etken maddenin absorbans maksimaları birbirine yakın olduğu için etken madde miktarlarını tayin etmek için absorbans düzeltme (AD) yöntemi ve indüklenmiş ikili dalgaboyu (İİD) yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemler vasıtasıyla DTG ve 3TC'nin doğru, hızlı ve ekonomik biçimde tayini gerçekleştirilmiştir. YPSK analizlerinde hazırlanan kalibrasyon çözeltileri derişim aralığı DTG için 5-200 µg/mL, 3TC için 5-600 µg/mL ve ABC için 5-900 µg/mL aralığında olup 5 µL enjeksiyonlar yapılmış ve her bir etken madde için pik alanları kendi λmaks'larında (DTG için λ1:258 nm, 3TC için λ2:278 nm ve ABC için λ3:294 nm) okunarak elde edilen alanlara karşı ilgili derişimler grafiğe geçirilmiştir. Korelasyon katsayısı, yakalama sınırı ve tayin alt sınırı değerleri DTG için sırasıyla 0,9987 , 4,0 µg/mL ve 12,2 µg/mL, 3TC içi sırasıyla 0,9997, 6,8 µg/mL ve 20,6 µg/mL ve de ABC için sırasıyla 0,9997, 9,5 µg/mL ve 28,7 µg/mL olarak bulunmuştur. Spektrofotometrik analizler için hazırlanan kalibrasyon çözeltileri ise DTG için 3,0-24,0 µg/mL ve 3TC için 3,0-30,0 µg/mL aralığında idi. Absorbans Düzeltme (AD) yöntemi ile elde edilen kalibrasyon grafiğine ait korelasyon katsayısı, yakalama sınır ve tayin alt sınırı değerleri DTG için sırasıyla 0,99988, 0,23 µg/mL ve 0,70 µg/mL, 3TC için ise sırasıyla 0,99987, 0,30 µg/mL ve 0,91 µg/mL olarak bulunmuştur. İndüklenmiş İkili Dalgaboyu (İİD) yöntemi elde edilen kalibrasyon grafiğine ait korelasyon katsayısı, yakalama sınır ve tayin alt sınırı değerleri DTG için sırasıyla 0,99639, 1,27 µg/mL ve 3,86 µg/mL, 3TC için ise sırasıyla 0,99992, 0,24 µg/mL ve 0,73 µg/mL olarak bulunmuştur. Her üç etken maddenin sentetik ve farmasötik dozaj formları kullanılarak hazırlanan çözeltileri ile, optimize edilmiş kolon ve hareketli faz şartlarında bir arada tayini amaçlayan YPSK de geliştirilmiş olup yöntemin özellikle karmaşık örnek matrislerinde yüksek çözünürlük ve ayırım kabiliyeti sunarak, DTG, ABC ve 3TC'nin matris bileşenlerinden bağımsız ve aralarında net bir ayırım sağlanarak tayini mümkün kılınmıştır. Sonuç olarak, tez kapsamında geliştirilen spektrofotometrik ve kromatografik analiz yöntemleri, bu ve benzer antiviral ilaçların hem tek başlarına hem de bir arada doğruluk, güven, seçicilik ve düşük ve yüksek derişimlerde bile analizi için yenilikçi, çevreci, zaman tasarrufu ve kullanıcı kolaylığı sağlayan güvenilir yaklaşımlar sunmuştur.