Karaciğer nakli yapılan çocuk hastalarda endikasyon, komplikasyon ve sağkalımın değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLAL ONUR
Danışman: ZARİFE KULOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Karaciğer nakli günümüzde akut ve kronik birçok karaciğer hastalığında başarı ile uygulanabilen ve yüksek sağkalım oranına ulaşmış bir tedavi seçeneğidir. Bu çalışmada karaciğer nakli yapılan çocuk hastalarda nakil endikasyonları, akut ve kronik komplikasyonlar, izlem ve sağkalımın değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı tarafından izlenen, 12 Mayıs 1997 ile 7 Nisan 2021 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Çocuk Hastanesinde karaciğer nakli yapılan çocuk hastalar retrospektif olarak incelendi. Hastaların demografik verileri, primer hastalıkları, nakil verileri, nakil öncesi antropometrik ölçümleri, Child-Turcotte-Pugh (CTP), Model for End-Stage Liver Disease (MELD) ve Pediatric End Stage Liver Disease (PELD) skorları, donör özellikleri, cerrahi prosedür ile ilgili veriler, cerrahi sonrası immünsupresif tedavi rejimi, nakil sonrası akut ve kronik komplikasyonlar, yatış süresi, sağkalım ve yaşayan hastaların son kontrol verileri geriye dönük olarak hastane kayıt sistemi ve hasta dosyaları üzerinden taranarak kaydedildi. İstatistiksel değerlendirme için IBM SPSS Statistics 20 programı kullanıldı ve istatistiksel anlamlılık sınırı olarak p<0,05 kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya karaciğer nakli yapılan 45 hasta dahil edildi. Bu 45 hastaya toplam 46 karaciğer nakli uygulandı. Ortanca yaş 5,5 yıl, Kız/Eerkek oranı 17/29 idi. Hastaların %34,5'ine (n=16) acil, %65,2'sine (n=30) elektif şartlarda karaciğer nakli yapıldı. Nakil yapılan hastaların %32,6'sına (n=5) kolestatik karaciğer hastalığı, %26'sına (n=12) kriptojenik siroz, %23,9'una (n=11) akut karaciğer yetmezliği, %15,2'sine (n=7) metabolik hastalık, %2,2'sine tümör nedeni ile nakil uygulandı. Nakillerin %93,5'i (n=43) canlı vericiden, %6,5'i (n=3) kadavradan idi. Canlı donörden yapılan nakillerin %44,2'sinde (n=19) sol lateral segment, %32,5'inde (n=14) sol lob, %14'ünde (n=6) sol lateral reduced, %9,3'ünde (n=4) ise sağ lob kullanıldı. Canlı donörden nakil yapılan hastaların %39,5'inin (n=17) donörünün anne, %34,9'unun (n=15) baba, %25,6'sının (n=11) ise anne-baba dışı 1. derece akrabalar olduğu saptandı. Hastaların %80,4'ünde (n=37) safra anastomoz tipi duct-to-duct idi. Hastaların %6,5'inde (n=3) vasküler greft, %45,7'sinde (n=21) ise togobag kullanıldı. Hastalar karaciğer naklinden sonra ortanca 2,0 yıl (min-mak, 0,08-16,8 yıl) süre ile izlendi. Nakil sonrası hastaların hepsi protokol gereği steroid tedavisi aldı. Bir hasta dışında tüm hastalara takrolimus tedavisi başlandı. İzlemde hastaların %78,3'ünün mikofenolat mofetil, %8,7'sinin sirolimus ve %10'unun siklosporin tedavisi aldığı görüldü. Nakil sonrasında hastaların %19,6'sında (n=9) akut rejeksiyon, %4,3'ünde (n=2) kronik rejeksiyon, %32,6'sında (n=15) vasküler komplikasyonlar, %39,1'inde (n=18) safra yolu komplikasyonu, %19,6'sında (n=9) ise postoperatif hemoraji izlendi. Karaciğer nakli sonrası izlemde 46 hastanın 23'ünde (%50) herhangi bir dönemde enfeksiyon atağı geliştiği görüldü. Hastaların %47,8'inde (n=22) bakteriyel enfeksiyon, %17,4'ünde (n=8) viral enfeksiyon, %8,7'sinde (n=4) ise fungal enfeksiyon gelişti. Hastaların %54,3'ünde (n=25) santral sinir sistemi komplikasyonu, %73,9'unda (n=34) solunum sistemi komplikasyonu, %52,1'inde (n=24) kardiyovasküler sistem komplikasyonu, %39,1'inde (n=18) gastrointestinal sistem komplikasyonu, %32,6'sında (n=15) renal disfonksiyon ve %17,4'ünde (n=8) yara yeri komplikasyonu görüldü. Nakil sonrası hastaların %47,8'inde (n=22) geçici hiperglisemi, %28,6'sında (n=6) osteopeni, %38'inde (n=8) ise osteoporoz gelişti. Bir hastada miyopati, bir hastada ise kırık gelişti. Nakil sonrası sekonder malignensi sağ kalan hastaların sadece birinde (%2,8) görüldü. Hastaların nakil sonrası yoğun bakım ünitesinde yatış süresi ortanca 10 gün (min-mak, 3-75 gün), hastanede toplam yatış süresi ortanca 43 gün (min-mak, 6-275 gün) olarak bulundu. Yatış süresi ile yaş, MELD skoru, togobag kullanımı ve beslenme durumu arasında ilişki yokken, PELD skoru arasında ilişki olduğu saptandı (p=0,049). Nakil sonrası 9 (%20) hasta öldü. Tüm ölümler nakil sonrası 2 hafta içinde görüldü. İlk 1 yıllık sağkalım oranı %80,4, 5 yıllık sağkalım oranı ise %76,4 idi. Mortalite ile yaş, cinsiyet, rejeksiyon, nakil tipi, vücut kitle indeksi z skoru, PELD/MELD skoru, enfeksiyon varlığı, vasküler ve safra yolu komplikasyonları sıklığı arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişki saptanmadı, ancak renal disfonksiyon ile anlamlı ilişki saptandı (p=0,03). Greft disfonksiyonu izlemde hastaların %16,7'sinde (6/36) görüldü. Sonuç: Sağ kalım oranımız literatür ile uyumludur. Çalışmamızda yatış süresi ile PELD skoru arasında, renal disfonksiyon ile mortalite arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişki olduğu gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Karaciğer nakli, çocuk, endikasyon, komplikasyon