Down Sendromlu çocukların gelişimine ve anne-çocuk etkileşim davranışlarına DIR/Floortime modeline dayalı müdahale programının etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ÇOCUK GELİŞİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURAY ÖZTÜRK
Danışman: Neriman Aral
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Normal gelişim gösteren çocuklarla kıyaslandıklarında Down Sendromlu çocukların birçok gelişim alanında güçlüklerinin olduğu bilinmektedir. Down Sendromlu çocukların diğer tüm gelişim alanlarının desteklenmesinde temel oluşturan ve ilerleyen yıllarda okul yaşantısında uyumunu kolaylaştıracak olan sosyal duygusal ve fonksiyonel duygusal gelişim alanlarında da zorlukları bulunmaktadır. Çocukların fonksiyonel duygusal ve sosyal duygusal gelişimlerinin desteklenmesinde çocuğun doğal ev ortamında oyun içerisinde karşılaştığı uyaranlar ve özellikle temel bakımını üstlenen yetişkin ile kurduğu ilişki ve etkileşimin önemli bir yer tutması ve dolayısıyla çocukların hayatlarının neredeyse her yönünün yaşadıkları bu ilk ilişki deneyimlerinden etkilenmesi sebebiyle ilişki temelli gelişimsel müdahale yaklaşımlarının mümkün olabilen en erken dönemde uygulanması önemlidir. Bu düşünceden hareketle araştırmada DIR/Floortime Modeline Dayalı Müdahale Programı'nın Down Sendromlu çocukların iletişim zinciri oluşturma becerisi, fonksiyonel duygusal, sosyal duygusal ve genel gelişimi ile anne-çocuk etkileşim davranışlarına etkisini incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırmada iç içe gömülü karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırma özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine başvurularak, çalışma kriterlerine uyan ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan üç anne ve 24-48 ay arasındaki Down Sendromlu çocukları ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, DIR/Floortime Modeline Dayalı Müdahale Programı'nın çocukların iletişim zinciri oluşturma becerisi üzerine etkisi tek denekli deneysel desenlerden AB modeli kullanılarak iki aşamalı gözlem verileriyle belirlenmiştir. Müdahale programının çocukların gelişimleri üzerine etkisi ön ve son değerlendirme ile anne-çocuk etkileşimi üzerindeki etkisi ise ön-son ve izleme değerlendirmeleri ile belirlenmiştir. Araştırmada Down Sendromlu çocukların ve ailelerinin demografik özelliklerini belirlemede Kişisel Bilgi Formu, Down Sendromlu çocukların duyusal hassasiyetleri ve motor planlamaya yönelik güçlüklerini belirlemede Duyusal-Motor Planlama Farklılıkları Belirleme Kontrol Listesi, genel gelişim düzeylerini değerlendirmek amacıyla Gazi Erken Çocukluk Gelişimi Değerlendirme Aracı (GEÇDA), sosyal duygusal gelişimleri için Erken Gelişim Evreleri Sosyal Duygusal Gelişim Envanteri (EGE-SD), fonksiyonel duygusal gelişimlerini değerlendirmek amacıyla Fonksiyonel Duygusal Gelişim Ölçeği (FODGÖ) ve anne ile çocuk katılımcıların etkileşim davranışlarının değerlendirilmesinde Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ-TV) ve Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ-TV) kullanılmıştır. Ölçme araçları çocuklarla birebir uygulama ve annelerle yüz yüze görüşme yapılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada annelerin stratejileri uygulama durumunu değerlendirmek amacıyla Stratejileri Uygulama Durumu Belirleme Formu, sosyal geçerlik verilerini toplamak ve annelerin müdahale programına ve uygulama sürecine ilişkin görüşlerini almak üzere yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada öncelikle annelere yönelik bilgilendirme toplantısı düzenlenmiş, başlama düzeyi ve ön değerlendirme verileri toplanmış ardından deneysel işlem sırasında DIR/Floortime Modeline Dayalı Müdahale Programı uygulanmıştır. Müdahale programı, anne-çocuk çiftlerinin evinde, haftada iki gün, 21 oturum ve birebir olarak gerçekleştirilmiştir. Müdahale programı uygulama süresince çocukların iletişim zinciri sayıları ve annelerin stratejileri uygulama durumuna yönelik veriler toplanmıştır. Uygulamaların tamamlanmasının ardından son değerlendirmeler yapılmış ve annelerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Program uygulamasından iki ay sonra çocukların iletişim zinciri sayısı ve anne-çocuk etkileşim davranışlarının kalıcılığını belirlemeye yönelik izleme değerlendirmeleri yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler tek denekli araştırmalarda kullanılan yöntemlerle analiz edilerek grafiklerle sunulmuştur. Araştırma sonucunda, uygulanan programın Down Sendromlu çocukların genel gelişimi, fonksiyonel duygusal ve sosyal duygusal gelişimini olumlu yönde etkilediği, iletişim zinciri sayılarında artışa neden olduğu ve anne-çocuk etkileşim davranışlarında olumlu yönde değişim sağladığı belirlenmiştir. Annelerle yapılan görüşmelerden elde edilen nitel verilere yönelik bulguların nicel bulguları destekler nitelikte olduğu, annelerin program hakkında olumlu görüş bildirdiği tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları değerlendirildiğinde, uygulanan DIR/Floortime Modeline Dayalı Müdahale Programı'nın Down Sendromlu çocukların gelişimi ve anne-çocuk etkileşimi üzerinde etkili olduğu söylenebilir. Anahtar Sözcükler: Anne-çocuk etkileşimi, DIR/Floortime modeli, Down Sendromu, fonksiyonel duygusal gelişim, iletişim zincirleri