Muhammed b. İbrahim'in Manzum Şir'atü'l-İslam Tercümesi (Şir'a-i Manzume) (İnceleme - Tenkitli Metin)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NECATİ İŞLER

Danışman: ZÜLFİKAR GÜNGÖR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Muhammed b. İbrahim, 15 ve 16. yüzyıllarda yaşamış bir şairdir. Tezimize konu olan eseri Şir'a-i Manzûme'dir. Bu eser, meşhur Hanefî âlimi İmâmzâde el-Buhârî'nin (ö. 573/1177) Şir'atü'l-İslâm adlı eserinden 911/1506'da Türkçeye manzum olarak tercüme edilmiştir. Şir'atü'l-İslâm, Arapça olarak telif edilen bir ilmihâl ve ahlâk kitabıdır. Bu eser, Osmanlı toplumu ve âlimleri arasında çok rağbet görmüştür. Bu çalışmamızın birinci bölümünde Şir'atü'l-İslâm'ın şerh ve tercümeleri tanıtılmıştır. Diğer bölümlerinde ise Muhammed b. İbrahim'in edebî kişiliği, Şir'a-i Manzûme'nin muhteva incelemesi, tercüme hususiyetleri ve tenkitli metni yer almaktadır. Türk Edebiyatı'nın en hacimli manzum ilmihâli olan Şir'a-i Manzûme, 8442 beyitten oluşmaktadır. Çalışmamızda eserin altı nüshasına ulaşılmıştır. Şeçilen üç nüshadan tenkitli metin oluşturulmuştur. Mesnevî nazım şekliyle telif edilen eser, Sultan II. Bâyezîd'e (1481–1512) ithaf edilmiştir. Los Angeles nüshasının sonunda şairin Eceabatlı olduğu bilgisine yer verilmektedir. Türkçenin yanında Arapça ve Farsça ile de şiir yazabilen Muhammed b. İbrahim, müştak, müteradif ve cinaslı kelimeleri eserinde ustalıkla kullanmıştır. Şairimiz kaynak esere bağlı kalmakla birlikte kendi katkılarını da eserine yansıtmıştır. Dînî içerikli mesnevîler grubuna giren Şir'a-i Manzûme'de birçok ayet ve hadisin de manzum tercümesi vardır.