Eğitim politikalarının sosyal adalet açısından sonuçları konusunda yönetici ve öğretmen görüşleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELDA POLAT
Danışman: İNAYET AYDIN
Özet:Bu çalışmada, Türkiye'de uygulanan eğitim politikaları sonuçlarınınyarattığı sosyal adaletsizliğin eğitime/okula ?nasıl? yansıdığı veadaletsizliklerin önlenmesine yönelik öneriler, yönetici ve öğretmengörüşlerine dayalı olarak değerlendirme amaçlanmıştır. Genel olarakilköğretim sisteminde varolan adaletsizlikler ve bunun ilköğretim okullarınanasıl yansıdığı, öte yandan mevcut adaletsizliklerin önlenmesi konusundayapılabilecekler betimlenmeye çalışıldığından, araştırma, betimsel biraraştırmadır.Araştırmada, eğitimde (ilköğretim) sosyal adaletsizlik konusununvarolan boyutu ile eğitim sisteminde (ilköğretim) mevcut adaletsizlikleringiderilmesinde, varolması gereken boyutu ortaya koyabilmek için nitelaraştırma yaklaşımı esas alınmıştır. Araştırmanın evrenini Ankara BüyükşehirBelediyesi sınırları içerisinde yer alan Altındağ, Keçiören, Mamak,Yenimahalle ve Çankaya ilçelerindeki ilköğretim okulları ve bu ilköğretimokullarında görev yapan yönetici ve öğretmenler oluşturmuştur. Araştırmanınçalışma grubu, amaçsal örnekleme tekniği ile oluşturulmuştur. Uygulananeğitim politikalarının, okul ortamına yansımasında ne tür adaletsizliklere yolaçtığı ve okulların yer aldığı sosyo-ekonomik düzeye göre adaletsizliklerinfarklılaşıp-farklılaşmadığı önemli bir ölçüt olduğundan amaçlı örneklemetekniğinin araştırma amacına uygun olduğu düşünülmüştür. Bu nedenleanılan ilçelerin her birinden, her bir sosyo-ekonomik düzeyden 3 (üçer) okulalınmış, araştırma toplam 15 okulda gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubundayer alan 15 okuldan, bir yönetici ve iki öğretmen gönüllülük esasına dayalıolarak seçilmiş, toplam 45 kişi ile görüşülmüştür. Araştırmada veriler, yarıyapılandırılmışgörüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Görüşme formu,sosyal adalet ögelerine (kaynak dağıtımı, sosyal eşitlik ve katılım) göre üçbaşlık altında sınıflanarak, yönetici ve öğretmen için ayrı ayrı düzenlenmiştir.Görüşme yoluyla elde edilen veriler, bilgisayar ortamında metnedönüştürülmüş, dönüştürülen metin, betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir.Araştırmadan elde edilen sonuçlar şöyledir: Görüşülen okulyöneticileri ve öğretmenleri, kaynak dağıtımı (parasal, maddesel ve personel)yetersizliğinin okullarda adaletsiz sonuçlara yol açtığı ve okulun bulunduğusosyo-ekonomik düzey (SED) farklılıklarının okullarda varolan adaletsizlikleriartırdığını belirtmişlerdir. Araştırmada, okulların farklı parasal ve maddeselkaynaklara sahip olmaları alt SED' de yer alan okullarda öğrenim görenöğrencilerin eğitimsel niteliğinde düşüşe yol açmakta, dolayısıyla, alt sosyoekonomikdüzeyden gelen öğrenciler aleyhine adaletsizlik olduğu sonucunaulaşılmıştır. Benzer şekilde, alt SED' de yer alan okullarda öğretmenyetersizliği olduğu, bu okullardaki öğretmen açığının sözleşmeli/ücretliöğretmenlerle kapatılmaya çalışıldığı bu durumun da öğrencilerin eğitimselniteliğinde düşüşe yol açtığı bulunmuştur. Görüşülen okul yöneticisi veöğretmenler, kaynak dağıtımının yarattığı adaletsizliğin önlenmesi için,devletin mevzuatta belirtilen şekilde eğitime kaynak (parasal ve maddesel)ayırmasını, personel dağıtımında ise, çalışanların sosyal haklarıyla devlettarafından istihdam edilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Sosyal eşitliğe ilişkinolarak, okul yöneticileri ve öğretmenler, müfredatın cinsiyet, dinsel, etnikayrımcılıklar içerdiğini, müfredatta ?milliyetçi? ögelere daha fazla yerverildiğini, müfredattaki ayrımcılıkları gidermenin yolunun da müfredatınevrensel değerlerle bütünleşme olduğunu belirtmişlerdir. Araştırmada,okullarda, düzenlenen kültürel etkinliklere katılmada ya da yararlanmadaailenin gelirinin belirleyici olduğu, bu durumun alt SED'de yer alan okullardakültürel etkinliklerin sayı ve içeriğini sınırlandırdığı sonucuna varılmıştır.Sosyal eşitlik kapsamında yönetici ve öğretmenler zorunlu eğitimdenyararlanamamanın temel nedeninin ekonomik yoksunluktan kaynaklandığını,eğitimden adil yararlanılabilmesi için devletin politik düzlemde, eşitsizliklerigiderici önlem alması gerektiğini belirtmişlerdir. Görüşülen okul yöneticileri veöğretmenler, eğitime öğrenci ve veli katılımının sağlanamadığını velikatılımını, eğitim sürecinde bir özne olarak, denetleyici, katılımcı, kenditercihini belirleyici anlamda önemli görmektedirler.