Nadir ve daryayılışlı Scutellaria yildirimlii M. Çiçek & Yaprak, Sideritis gulendamii H.Duman & F.A. Karavelioğulları ve Salsola grandis Freitag, Vural & N. Adıgüzel Türlerinin ISSR tekniği ile genetik çeşitliliğinin koruma amaçlı belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE YILDIRIM

Danışman: GÜL NİLHAN TUĞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Salsola grandis, Scutellaria yildirimlii ve Sideritis gulendamii türleri yalnızca marnlı-jipsli topraklardan bilinen, küçük ve parçalı popülasyonlara sahip olan dar yayılışlı, endemik ve tehlike altında bulunan bitkilerdir. Bu türler özel habitat tiplerine ihtiyaç duyduklarından parçalı yayılış gösterirler. Bu nedenle korumada öncelik ve hassasiyet gerektiren türlerdir. Bu çalışmada, Salsola grandis için 4 farklı bölgeden toplanan 92 bireye, Scutellaria yildirimlii için 5 farklı bölgeden toplanılan 111 bireye ve Sideritis gulendamii için 7 farklı bölgeden toplanılan 157 bireye ait yaprak örnekleri kullanılarak PZR-ISSR tekniğiyle popülasyon ve tür seviyelerinde genetik çeşitlilikleri belirlenmiştir. Çalışılan türlere ait popülasyon büyüklüğü, birey sayıları, yayılış alanı ve tehdit faktörleri belirlenerek IUCN (2012) Kırmızı Liste Sınıfları ve Ölçütleri'ne göre tehlike kategorileri yeniden değerlendirilmiştir. Lokalitelerden alınan toprak örneklerinin fiziksel ve kimyasal özelliklerini belirlemek için tekstür, pH, EC, CaCO3 ve jips tayini yaptırılmıştır. Yayılış alanlarındaki iklim koşulları biyoiklimsel analizler yapılarak yorumlanmıştır. Çalışılan türler için genetik çeşitlilik parametreleri olan gözlenen allel sayısı, etkili allel sayısı, Nei gen çeşitliliği, Shannon bilgi indeksi, polimorfik lokus yüzdesi değerleri popülasyon ve tür seviyelerinde hesaplanmıştır. Popülasyonlar arasındaki genetik farklılaşma ve gen akışı miktarı belirlenmiştir. Popülasyonlar arasındaki genetik uzaklık ve genetik benzerlik değerleri hesaplanmıştır. Popülasyonlar ve bireyler arasındaki genetik ilişki UPGMA dendrogramı ve PCoA kümeleme analizi ile gösterilmiştir. Bölgeler arasında, popülasyonlar arasında ve popülasyon içindeki genetik varyasyon AMOVA analizi ile incelenmiştir. Popülasyonlar arasındaki coğrafik uzaklık ile genetik uzaklık arasındaki korelasyon Mantel test ile belirlenmiştir. Bu bulguların ışığında bu türleri korumaya yönelik stratejiler ortaya koyulmuştur.