Bağımsızlık sonrası Kazak yazılı basınında ideolojik söylem
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞULE ERTÜRK ANIKLI
Danışman: Gülsüm Killi Yılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İdeolojik söylem, grup ideolojisini ortaya koyarken aynı zamanda onun yeniden üretimini de katkı sağlamaktadır. Basın, tarihte olduğu gibi bugün de kamuoyunun haber ve bilgi kaynağı olmakla birlikte, ideolojinin yeniden üretimi ve gücün devamı için önemli bir araçtır. Haber metinlerinde görülen "kendinin olumlu ve ötekinin olumsuz sunumu" stratejisi ile bireylerin inanç ve tutumlarına etki edebilmektedirler. İdeolojik söylem analizi; ideoloji gruplarının amacı, niyeti, değerleri ve varsa çıkarını görünür kılmaktadır. Bu çalışmada, Kazak basının önemli ve köklü basın-yayın organları olan Egemen Qazaqstan ve Jas Alaş gazete metinlerindeki Cumhurbaşkanlığı seçim dönemindeki söylemlerin yapı ve özellikleri ele alınmıştır. Egemen ideolojiye sahip siyasî iktidarın gazetesi olan Egemen Qazaqstan ve muhalif çizgiye sahip Jas Alaş'ın farklı ideolojilerinin söylemlere nasıl yansıdığının analizi yapılmıştır. Bu çalışma gücün nasıl yeniden inşa edildiği, rızanın nasıl üretildiği ve otoritenin meşrulaşmasına nasıl katkı sağladığını ortaya koyarken, muhaliflerin söylemler yoluyla egemen ideolojinin gücüne karşı direnişlerini göstermektedir. Bununla birlikte söylemlere yansıyan bu mücadele alanının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlarken, söylemin ideolojik amaçlarla bilişsel, dilsel araç haline geldiği de görülmektedir. Özellikle seçim öncesi dönemlerde, yazılı basın metinlerinde söylemler yoluyla neyin nasıl meşrulaştığı, hangi konuda ikna sağlanmaya çalışıldığı ve mevcut güce karşı direnişin örneklerini içermektedir. Egemen ideolojiye sahip siyasî iktidarın gazetesi olan Egemen Qazaqstan ve muhalif çizgiye sahip Jas Alaş'ın farklı ideolojilerinin söylemlere nasıl yansıdığının analizinin yapıldığı bu çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm'de söylem kavramı açıklandıktan sonra söylem analizinin tanımı ve işlevine dair teorik bilgiler verilmektedir. İkinci Bölüm'de Kazak Türklerinin müstakil bir topluluk olarak teşekküllerinden boy yapılanmasına kadar bilgiler verilmiş, tarihsel olarak Kazak Türklerinde güç kavramı ve iktidar algısı ele alınmıştır. Üçüncü Bölüm'de, Kazak Türklerinin sosyo-ekonomik yapısı ana başlığı altında; idarî yapılanması, etnodemografik yapısı, dili, inancı, eğitimi ve ekonomisi hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü Bölüm'de Kazakistan Cumhuriyeti'nin politik yapısına dair bilgiler bulunmaktadır. Bu bölümün alt başlıklarında Cumhuriyet'in kuruluş süresinden başlayarak ulus devlet inşasına, devlet sembollerine, millî kimlik ve dil politikasına, strateji ve hedeflerine, ülkedeki demokratikleşmeye değinildikten sonra yakın dönem siyasî durumundan 2015 yılına kadar siyasî iktidarın yapısı ve muhalif yapılanmaya dair bilgiler sunulmuştur. Beşinci Bölüm'de bağımsızlıktan sonraki dönemdeki Kazak basını ele alınmıştır. Bu bölümde basın faaliyetleri ile birlikte Kazak basının temelini oluşturan başlıca isimlere yer verilmiş, millî basın ve basın-siyaset ilişkisi geçmişten günümüze değerlendirilmiştir. Altıncı Bölüm belirlenen haber metinlerinin analizinden oluşmaktadır. Her seçim döneminden önce, o döneme ait ardalan bilgisi verilmiş ardından Siyasî iktidar ve muhalif gazete metinlerinin makro ve mikro yapısındaki ideolojik söylemler belirlenmiştir. Sonuç bölümünde Kazak basınındaki ideolojik söyleme güç ve iktidarın yansıması ile buna karşı direnişi ortaya koyan muhalif söylemlerin değerlendirmesi yapılarak sonuçlara varılmıştır. Sonuç bölümünden sonra, çalışmada yararlanılan Kaynaklar verilmiş, Ekler kısmında çalışmanın korpusunu oluşturan metinlerin çeviri yazıları yer almıştır.