Erişkin dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu bulunan hastalarda zaman algısı ve zaman reprodüksiyonunun değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE TAŞ
Danışman: ERGUVAN TUĞBA ÖZEL KIZIL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dikkat Eksikliği-Hiperaktivite Bozukluğu dikkatsizlik, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirtilerinin görüldüğü, çocukluk çağında başlayıp yaşam boyu sürebilen bir bozukluktur. DEHB hastalarında yapılan araştırmalarda, zaman algısının sağlıklı kontrollere göre bozuk olduğu gösterilmiştir. Bu verilerden yola çıkılarak planlanan çalışmada DSM-5 tanı ölçütlerine göre DEHB tanısı alan erişkin hastalarda zaman algısının zaman reprodüksiyonu görevi ile değerlendirilmesi ve sağlıklı kontrol grubuyla kıyaslanması amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışmaya Ekim 2016-Ekim 2017 tarihleri arasında DSM-5 tanı ölçütlerine göre DEHB tanısı alan, 18 yaş ve üstü toplam 27 hasta ve hastalarla yaş ve eğitim düzeyi açısından eşleştirilmiş 26 sağlıklı kontrol çalışmaya dahil edilmiştir. Klinik görüşmeden sonra zeka düzeylerini tespit etmek amacıyla WAIS-R, DEHB belirtilerinin şiddetini belirlemek amacıyla Erişkin DEHB Kendi Bildirim Ölçeği, Wender Utah Derecelendirme Ölçeği ve Aşırı Odaklanma Ölçeği kullanılmıştır. Depresif belirtilerin değerlendirilmesi amacıyla Beck Depresyon Envanteri kullanılmıştır. Ölçekleri dolduran katılımcılara araştırmacılar tarafından oluşturulan ve zaman algısını değerlendirmede kullanılan bir zaman reprodüksiyonu görevi bilgisayar ortamında uygulanmıştır. Zaman reprodüksiyonu görevinde katılımcılara farklı zaman aralıklarında (500 msn, 1000 msn, 2000 msn, 4000 msn, 6000 msn, 8000 msn, 12000 msn, 16000 msn) görsel uyaranlar gösterilmiş ve katılımcıların tepki süreleri kaydedilmiştir. Ayrıca çalışma belleğini değerlendirmek amacıyla bilgisayar ortamında 2-geri testi uygulanmış olup katılımcıların doğru tepki sayıları ve tepki süreleri değerlendirmeye alınmıştır. Bulgular: Bu çalışmada DEHB olan erişkin hasta grubunun zaman reprodüksiyonu görevinde sağlıklı kontrol grubuna kıyasla daha fazla mutlak sapma gösterdikleri saptanmıştır. Ayrıca DEHB'nin hiperaktivite/dürtüsellik belirtilerinin zaman reprodüksiyonu performansı ile ilişkili olduğu ve zaman aralığı arttıkça 66 katılımcılarının hata yapma düzeylerinin de arttığı saptanmıştır. 2-geri testi ile değerlendirilen çalışma belleği performansları açısından iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. DEHB grubunda çalışma belleği performansları ile mutlak sapma arasında da anlamlı korelasyon saptanmamıştır. Sonuç: Bu çalışmadan elde edilen sonuçlar erişkin DEHB'de zaman reprodüksiyonu ile değerlendirilen zaman algısında belirgin bozukluk olduğuna, bu bozukluğun hiperaktivite/dürtüsellik ile ilişkili olduğuna işaret etmektedir. İleride yapılacak çalışmalarda işlevsel nörogörüntüleme yöntemleri kullanılarak altta yatan nörobiyolojik bileşenlerin araştırılması önerilir. Anahtar Kelimeler: Erişkin Dikkat Eksikliği-Hiperaktivite Bozukluğu, zaman algısı, zaman reprodüksiyonu, dikkat, çalışma belleği