Mental ve Nörodejeneratif Hastalıklarda Amino Asit Profillerinin Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Disiplinlerarası Gıda, Metabolizma ve Klinik Beslenme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVGİNUR AKDAŞ
Danışman: Nuray Yazıhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amino asitler mental ve nörolojik hastalıkların patogenezinde nörotransmitterlerin yapısına katılarak ve beyin fonksiyonlarında düzenleyici görevler üstlenerek kritik bir rol oynamaktadır. Ancak nörolojik hastalıkların birçoğunda hastaların amino asit profillerindeki değişiklikler ile ilişkili olarak çalışmalar arası çelişkili sonuçların bulunması nedeniyle amino asitler ile ilişkili hastalık patofizyolojileri ve tedaviye yönelik uygulamalar açısından literatürde büyük bir eksiklik bulunmaktadır. Gerçekleştirilen bu doktora tezi kapsamında depresif bozukluklar, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm spektrum bozukluğu, Parkinson ve Alzheimer hastalıklarında amino asit profilleri meta-analiz yöntemi ile Pubmed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarındaki sistematik araştırmaların sonucunda uygun bulunan tüm hasta ve kontrol grubu verileri dahil edilerek incelenmiştir. Ulaşılan sonuçlar, Parkinson hastalarının serumlarında özellikle de valin, prolin homosistein ve ornitin düzeylerinin artışını ve serin, aspartat, lizin, sitrülin düzeylerinin düşüklüğünü göstermektedir. Alzheimer hastalığı veya diğer ilişkili kognitif bozuklukları olan bireylerde serum triptofan, valin, izolösin, glutamin ve tirozin düzeylerinde önemli düşüşler gözlemlenmiştir; buna karşın hasta grubunda homosistein, glisin, prolin ve sitrülin düzeylerinde artış gözlenmiştir. Depresif bozukluklarda da özellikle lösin, valin, triptofan, glutamin, histidin, asparajin ve treonin düzeylerinde anlamlı azalmalar bulunurken, glutamat ve aspartat düzeylerinin depresif bozukluklara sahip bireylerde arttığı görülmüştür. Otizm spektrum bozukluğu ile dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gruplarında ise amino asit düzeylerinde sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı farklılıklar gözlenmemiştir. Ulaşılan sonuçlar serum amino asit düzeylerinin hastalığa özgü değişiklikler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçların hastaların klinik bulguları ve amino asitlerin biyolojik yolaklarda kullanılmasını sağlayan kofaktör düzeyleri ile birlikte değerlendirilmesinin gelecekteki çalışmalara ve tedavi protokollerine ışık tutucu olacağı öngörülmektedir. Meta-analiz bulgularımızın da gösterdiği üzere, hastaların klinik bulgularının da dahil edildiği gelecekteki kapsamlı çalışmalar ile literatürde mental ve nörolojik hastalıklarda amino asit düzeyleri ve takviyeleri ile ilişkili var olan çelişkilerin ve belirsizliklerin ortadan kaldırılması gerekmektedir.