Kültür endüstrisi ve otoritaryen irrasyonalizm bağlamlarında Vatan Gazetesi astroloji köşelerinin incelenmesi (1957)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, GAZETECİLİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BUĞRAHAN DEMİRCİ
Danışman: Çağla Kubilay Kamiloğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tarihin en eski dönemlerinden beri astroloji gibi pek çok okültist eğilim toplumda varlık bulmuştur. Bu yapılar, Aydınlanma sonrasında da silinmemiş olup özellikle tekelci kapitalizme ve çağdaş kültüre eklemlenmiştir. Bu çalışmada astroloji fenomeni, Theodor W. Adorno'nun kültür endüstrisi ve otoritaryen irrasyonalizm tezleri bağlamlarında irdelenmiştir. Geç kapitalist toplumda bireylerin boş zamanına hükmeden, endüstri üzerinde yükselen sahte bir kültür ile ilişkili olması nedeniyle kültür endüstrisi bağlamında değerlendirilmiştir. Modern toplumun tehditkâr ve opak yapısının yarattığı kaygıya karşı bireylerin güvenlik arayışı ile paranoyakça yöneldiği otoriter bir tahakküm formu olması nedeniyle de otoritaryen irrasyonalizm bağlamında ele alınmıştır. Çalışmada 1957 tarihli Vatan gazetesinin 1 Ekim ve 31 Aralık arasında yayınlanan astroloji köşelerinden oluşan üç aylık bölümü (91 gün) tematik analiz ve içerik analizi yöntemleri ile incelenmiştir. Yapılan analizde Adorno'nun psikolojik, sosyolojik kuramsal çerçevesinden yararlanılmıştır. Çalışma ile amaçlanan incelenen materyalde sınıf ve cinsiyet bağlamlarında güç ve iktidar ilişkilerinin dolaylı ve/veya dolaysız olarak nasıl işlediğini astroloji köşelerinin yeni yeni ortaya çıktığı 1950'ler Türkiye basınında göstermektir. Çalışmanın sonucunda 1957 Türkiye'sinde incelenen astroloji köşelerinin kapitalist ataerkil sistemi onaylayan ve yeniden üreten muhafazakâr bir kültür endüstrisi aracı oldukları görülmektedir. Ancak astrolojinin otoritaryen irrasyonalizm bağlamında değerlendirilemeyeceğine ve faşizm, totalitaryenizm, Antisemitizm gibi eğilimlerle aynı kategoride ele alınamayacağına ulaşılmıştır. Astroloji, totaliter topluma "göz kırpan" bir fenomen olarak ele alınmamalıdır. Disipliner otoritenin gerilemesiyle güçlenen liberal toplumla bütünleşik çağdaş olumlayıcı ideolojinin bir parçası olarak görülmelidir. Anahtar Sözcükler: Astroloji, astroloji köşeleri, okültizm, spiritüalizm, ideoloji, kültür endüstrisi, popüler kültür, otoritaryen irrasyonalizm, postmodernizm, psikanaliz