Akçakent (Kırşehir) foid içerikli magmatik kayaların zamansal ve mekânsal konumu

KIYMET DENİZ

Akçakent (Kırşehir) foid içerikli magmatik kayaların zamansal ve mekânsal konumu

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KIYMET DENİZ

Danışman: YUSUF KAĞAN KADIOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Neotetis'in kapanması İç Anadolu Kristalen Kompleksi'nde (İAKK) Geç Kretase–Erken Paleojen boyunca kalkalkalenden alkalene kadar değişen felsik ve mafik magmatizmanın oluşumuna neden olmuştur. Akçakent Magmatik Kompleksi'nde (AMK) ana magmatik fazlar (ofiyolitik kayalar, monzonit, foid gabro ve siyenit) ile foidli alkalen bazaltik dayklar bulunmaktadır. Tezin amacı AMK'daki alkalen bazaltik daykların kökeni, konumunu ve İAKK içerisindeki diğer magmatik kayalarla ilişkisini ortaya koymaktır. Bu kayaların kökenini ve yayılımını ortaya koymak amacıyla petrografik, jeokimyası, Sr–Nd–Pb–O izotop ve yaşlandırma çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, monzonit, foid gabro ve siyenit bileşimli kayaların yüksek 87Sr/86Sr (0.7083–0.7113), düşük 143Nd/144Nd (0.512236–0.512390), orta 208Pb/204Pb (38.87–39.16), 207Pb/204Pb (15.62–15.71) ve yüksek 206Pb/204Pb (18.76–18.81) içerikleri kıtasal bileşenleri içeren manto kaynağının göstergesi olarak yorumlanmıştır. Bu kayalardaki feldispat ve kuvarslara ait δ18O değerleri sırasıyla 5.1–11.4‰, 8.3–9.2‰ ve 7.7–14.1‰, 10.2–13.7‰ aralığındadır. Tüm izotop verileri bu intrüzif kayaların zenginleşmiş manto kaynağından kabuksal kirlenme ile fraksiyonel kristalleştiğini göstermektedir. Gabro, diyabaz ve bazalt bileşimindeki ofiyolitik kayalar MORB'a göre yüksek 87Sr/86Sr (0.7043–0.7064), 143Nd/144Nd (0.512059–0.512991), düşük δ18O değerleri (0.9–4.4‰), orta 208Pb/204Pb (38.83–38.97), 207Pb/204Pb (15.62–15.70) ve yüksek 206Pb/204Pb (18.37–18.72) içeriklerine sahiptir. MORB'a göre yüksek 87Sr/86Sr (0.7050–0.7062), 143Nd/144Nd (0.512843–0.512979), düşük δ18O değerleri (2.6–6.1‰), orta 208Pb/204Pb (38.51–38.91), 207Pb/204Pb (15.54–15.69) ve yüksek 206Pb/204Pb (18.39–18.73) oranları bazaltik dayklar için heterojen manto kaynağının göstergesidir. AMK'nın bazaltik kayaları Paleosen döneminde (63 My), çarpışma sonrası genişlemeli rejime bağlı kabuğun incelmesiyle peridotitik mantodaki filogopitçe zengin damarların kısmi ergimesinden oluşan ergiyiklerden türemiş olabilir.