Afganistan Sağlık Sisteminde Eşitlik ve Erişilebilirliğin Değerlendirilmesi: Kabil Vakası
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sağlık Yönetimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: Ahmad Bilal LANGARYAN
Danışman: Çağdaş Erkan Akyürek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çatışmalardan etkilenen bir bölge olan Afganistan'ın başkenti Kabil'de, sağlık hizmetlerine erişim çeşitli nedenlerle sınırlıdır. Bu aksaklıklar, özellikle kadınlar, engelli bireyler ve kırsal kesimde yaşayanlar gibi dezavantajlı gruplar arasında sağlık hizmetlerine erişimde ve sonuçlarında önemli eşitsizliklere yol açmaktadır. Gelir, eğitim ve istihdam gibi sosyoekonomik faktörler sağlık hizmetlerine erişimin temel belirleyicileridir. Düşük gelirli gruplar finansal engellerle karşılaşmakta ve daha düşük eğitim seviyesine sahip bireylerin sağlık okuryazarlığı azalmaktadır. Her ikisi de daha kötü sağlık sonuçlarına katkıda bulunmaktadır. İstihdam durumu da sağlık hizmetlerine erişimi etkilemekte; düzenli olarak çalışılan işlerde genellikle sağlık sigortası sağlanırken, kayıt dışı çalışanlar veya işsizler sağlık hizmeti almakta zorlanmaktadır. Yönetişim mekanizmaları sağlık hizmetlerinin sunumunda hakkaniyet için çok önemlidir. Ancak Kabil'de yolsuzluk ve etkisiz politika uygulaması ile karakterize edilen zayıf yönetişim, adil kaynak dağılımını ve hizmet sunumunu engellemektedir. Dezavantajlı nüfuslar; zayıf altyapı nedeniyle fiziksel erişilemezlik, kadınların hareketliliğini sınırlayan kültürel normlar ve etnik ayrımcılık gibi ek engellerle karşı karşıyadır. Çalışma, bu eşitsizliklerin giderilmesi için kapsayıcı politikalar yoluyla yönetişimin iyileştirilmesi, dezavantajlı grupların karşılaştığı belirli engellerin ele alınması ve sağlık hizmetleri altyapısına yatırım yapılması gibi çok yönlü bir yaklaşım önermektedir. Özellikle engelli bireyler ve kadınlar için erişilebilirliği artırmak üzere hedefe yönelik programlar gereklidir. Sosyoekonomik politikalar yoksulluğu azaltmayı, eğitimi iyileştirmeyi ve sağlık hizmetlerinin önündeki mali engelleri hafifletmek için istihdam fırsatlarını artırmayı amaçlamalıdır. Çalışma sonucunda, Kabil'de sağlık hizmetlerinde eşitliğin sağlanması, sosyoekonomik belirleyicilerin ele alınması, yönetişim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve dezavantajlı grupların önündeki engellerin kaldırılması için koordinasyonu gerektirmektedir. Kapsayıcı politikaları entegre ederek, altyapıyı iyileştirerek ve dezavantajlı nüfusların ihtiyaçlarına odaklanarak Kabil daha eşitlikçi bir sağlık sistemine sahip olabilir. Kabil'de sağlık hizmetlerinin eşitliği ve erişilebilirliğinin önündeki engelleri araştırmak için nitel bir yaklaşım kullanılmıştır. Veriler, sağlık çalışanları, politika yapıcılar ve marjinalleştirilmiş topluluklardan bireylerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Sosyoekonomik belirleyiciler, yönetişim zorlukları ve sağlık hizmetlerine erişimi etkileyen sistemik engellerle ilgili kalıpları ve ana temaları belirlemek için tematik analiz yapılmıştır. Sosyoekonomik eşitsizlikler, düşük gelirli bireylerin ve sınırlı eğitime sahip olanların sağlık hizmetlerine erişimini engellemektedir. Mali kısıtlamalar genellikle tıbbi tedavinin gecikmesine veya tedaviden kaçınılmasına yol açmaktadır. Yönetişim ve politika boşlukları, sağlık hizmeti dağıtımındaki verimsizliklere katkıda bulunmakta, yolsuzluk ve etkisiz politika uygulaması marjinal grupları orantısız bir şekilde etkilemektedir. Kadınlar ve engelli bireyler, hareketliliği kısıtlayan kültürel normlar ve erişilebilir sağlık altyapısı eksikliği nedeniyle ek engellerle karşılaşmaktadır. Kabil'deki sağlık hizmetleri merkezi bölgelerde yoğunlaşırken, kırsal ve kent çevresi topluluklar tıbbi kaynak ve personel sıkıntısı yaşamaktadır. Eğitimli sağlık çalışanlarının sınırlı mevcudiyeti, eski tesisler ve tıbbi malzeme eksikliği, sağlık hizmetlerinin genel kalitesini ve erişilebilirliğini zayıflatmaktadır.