Bazı pestisitlerin ayırma yöntemleri ile analizi, pestisit-DNA etkileşimin incelenmesi ve DNA hasarının araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ANALİTİK KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BOĞAÇ BUĞRA BARUT
Danışman: Bengi Uslu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezin amacı mantarlara karşı kullanılan pestisitlerden Tiram, Epoksikonazol, Hekzakonazol, Tebukonazol ve Dietofenkarb'ın ters faz sıvı kromatografisi tekniği ile ilk kez eş zamanlı bir şekilde tayin edebilmektir. Bunun için, bir çok sabit faz deneyerek maddelerin ayrımları için ideal olan sabit faz bulunmuştur. Ayrıca, akış hızı etkileri, farklı derişimlerde tampon çözeltileri, sıcaklıkların etkileri, çeşitli hareketli faz kompozisyonları gibi çalışma koşulları da optimize edilmiştir. LUNA C18 (150 x 4,6 mm, 5µm) kolon ve metanol: tampon çözelti (5 mM, amonyum asetat), 77,5:22,5 (h/h) hareketli faz kompozisyonunu kullanarak ideal kromatografik ayrım yapılmıştır. Analizler 220 nm dalga boyunda, 1mL/dk akış hızında ve 25 °C sıcaklıkta yapılmıştır. Validasyon çalışmaları neticesinde çalışılan tüm pestisitler çözücü, elma suyu, toprak, içme suyu, kuyu suyu, atık su, sentetik serum, idrar numunelerinde 0,5-100 µg/mL aralığında (R2≥0,990) doğrusallık sergilemiştir. Her matriksde elde edilen tayin alt sınırları yöntemin hassasiyetini gösterirken, gün içi ve günler arası tekrar edilebilirlik çalışmaları sonucunda %2'den daha düşük bulunan bağıl standart sapma değerleri de yöntemin kesinliğini göstermiştir. Ayrıca geri kazanım çalışmaları sonunda %93-107 arasında değişen geri kazanım değerleri yöntemin doğruluğunu göstermiştir. Önerilen hızlı ve duyarlı ters faz sıvı kromatografisi yöntemi Tiram, Epoksikonazol, Hekzakonazol, Tebukonazol ve Dietofenkarb'ın eş zamanlı miktar tayinleri için oldukça basit numune hazırlama prosedürü ile çevre ve gıda kalite kontrol laboratuvarlarında kolaylıkla uygulama imkanı sunmaktadır. Tezin ikinci bölümünde ise Tiram, Epoksikonazol, Hekzakonazol, Tebukonazol ve Dietofenkarb'ın DNA ile etkileşimlerinin kromatografik olarak incelenmesi ve DNA hasarı araştırılmıştır. Yanlış pestisit kullanılması, pestisit kullanıldıktan sonra yeterli süre beklemeden hasat yapılması ve bilinçsiz pestisit kullanımı sonucunda DNA'ya ciddi oranda hasar vermekte ve hatta ölümler gözükmektedir, bu yüzden pestisit DNA etkileşimi günümüzde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Bu amaçla, pestisitlerin derişimleri sabit tutularak her birine artan derişimlerde DNA ilavesi yapılmış ve pestisitlere ait pik alan değerleri incelenerek bağlanma katsayıları hesaplanmıştır. Dietofenkarb ile DNA arasında herhangi bir etkileşim gözlenmezken, Epoksikonazol, Hekzakonazol ve Tebukonazol için bağlanma katsayıları sırasıyla, 5,66x104, 1,50x104 ve 5,62x104 olarak bulunmuştur. İncelenen pestisitlerden Tiram, 1,10x106 bağlanma katsayısı ile DNA'ya karşı en yüksek afiniteyi sergilemiştir. Bu pestisitlerin DNA hasarları incelendiği zaman, Tiram 3 ve 5 µg/mL'lik derişimlerde DNA hasarını anlamlı olarak artırmaktadır. Dietofenkarb test edilen 5, 10, 20 ve 30 µg/mL derişimlerde kuyruk yoğunluğu değerlerini artırmamış, kontrolle karşılaştırıldığında DNA hasarını indüklememiştir. Tebukonazol, 10, 20 ve 30 µg/mL derişimlerde DNA hasarını anlamlı olarak artırmaktadır. Hekzakonazol, 20 ve 30 µg/mL derişimlerde DNA hasarını anlamlı olarak artırmaktadır. Son olarak, Epoksikonazol ise, sadece 30 µg/mL'de DNA hasarını kontrole göre anlamlı olarak artırmaktadır.