Selden etkilenen topluluklara yönelik psikososyal destek hizmetlerinin incelenmesi: Bozkurt ilçesi örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA SOĞANCI
Danışman: VELİ DUYAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir örnek olay incelemesi olarak tasarlanan bu çalışmada sel felaketinin ardından gerçekleştirilen psikososyal destek hizmetlerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda; sel afetinin selden etkilenen topluluklar üzerindeki fiziksel, sosyal, duygusal, bilişsel ve manevi etkilerinin neler olduğu, gerçekleştirilen psikososyal destek hizmetlerinin selden etkilenen toplulukların deneyimlediği bu değişimlerle baş etmeye katkısının nasıl olduğu, psikososyal destek hizmetlerinin daha etkili ve ihtiyaçlara yanıt veren bir niteliğe ulaşması için daha başka hangi özelliklere sahip olması gerektiği araştırılmaktadır. Çalışmada ayrıca selden etkilenen toplulukların kriz durumu sonrasında sosyal işlevsellik kazanımları incelenmektedir. Nitel yöntemle yorumsamacı geleneğe bağlı olarak tasarlanan bu araştırmada, 2021 Batı Karadeniz Sel Felaketinden en fazla etkilenen bölge olması nedeniyle Bozkurt İlçesi örnek olay olarak seçilmiştir. Saha araştırması kapsamında, sel felaketinden yaklaşık iki yıl sonra 18 yaşından büyük 24 yetişkin katılımcıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Katılımcıların yaş, cinsiyet ve sosyoekonomik düzey açısından karşılaştırmaya imkan tanıyacak şekilde farklılaşması sağlanmıştır. Veri üretme sürecinde ayrıca gözlem ve diğer görüşme notlarından, doküman incelemelerinden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler Maxqda-2024 programı aracılığıyla tematik analize tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bilgiler; yaşantılar, psikososyal destek hizmetleri, eleştiriler ve kazanımlar ana temaları altında araştırma sonuçlarını yanıtlayacak şekilde alt temalarla sunulmuştur. Araştırma sonucunda; afetin insan gelişiminin beş boyutu olan fiziksel, sosyal, duygusal, bilişsel ve manevi alanlarda önemli etkileri olduğu bulunmuştur. Tüm topluluk çeşitli kayıplar yaşamış, sosyal ve kültürel faaliyetler zarar görmüş, fobi, üzüntü, kontrolcülük gibi duygusal ve davranışsal tepkiler ortaya çıkmış, bilişsel kapasitelerde azalma yaşanmış ve kadercilik anlayışı artmıştır. Afetin birey ve topluluk üzerindeki etkilerine psikososyal destek hizmetleri aracılığıyla müdahale edilmiştir. Müdahaleler, yaşanan korku ve endişenin giderilmesine yardım ederek ve güven duygusunu oluşturarak pratik yarar sağlamanın ötesine geçmiş ve psikososyal iyiliği artırmıştır. Afetten etkilenenlerin müdahalelere yönelik eleştirileri; koordinasyon, yerel katılım, esnek karar alma mekanizmaları, uzun vadeli psikososyal destek hizmetleri, standart olmayan uygulamalar gibi konularda yoğunlaşmaktadır. İhtiyaç ve beklentilere daha uygun yanıtların verilebilmesi bu alanlarda hizmetlerin geliştirilmesini gerektirmektedir. Diğer yandan sel afeti, birey ve topluluk düzeyinde çeşitli kazanımları doğurmuştur. Doğaya uygun olmayan insan eylemliliğinin sorgulanması ve ekolojik dengeye önem verme afet dirençliliğinin artırılması noktasında önemli bir kazanımdır. Bunun yanı sıra sosyal sorumluluk duygusunun artması, kendine değer verme gibi bireysel kazanımlar ile afet sonrası yeniden yapılanmaya bağlı olarak kalkınma potansiyelinin artması kazanımlar kapsamındadır. Birey ve topluluğun elde ettiği kazanımların desteklenmesi ve sürekli hale getirilmesi ve psikososyal destek hizmetinin geliştirilmesi için yeşil sosyal hizmet uygulamalarına ihtiyaç bulunmaktadır.