Özel Gereksinimli Olan ve Tipik Gelişim Gösteren 0-3 Yaş Grubundaki Çocukların Hizmet Aldıkları Kurumların Kalitesinin İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ÜNAL
Danışman: Hatice Bakkaloğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada 0-3 yaş grubundaki tipik gelişim gösteren (TG) çocukların hizmet aldığı kreş ve gündüz bakımevlerinin ve özel gereksinimli (ÖG) çocukların hizmet aldığı erken çocukluk eğitimi birimlerinin eğitim ortamı kalitesini değerlendiren Bebek Yeni Yürüyenler Ortam Derecelendirme Ölçeği-3'ün (BEYODÖ-3) geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını yapmak ve bu araçla eğitim ortamları kalitesini değerlendirmek amaçlanmıştır. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli kullanılarak 12 farklı ilde (Antalya, Kütahya, Denizli, İzmir, İstanbul, Sakarya, Samsun, Eskişehir, Ankara, Mersin, Adana, Isparta) bulunan erken çocukluk eğitimi kurumlarında yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu TG çocukların hizmet aldığı kreş ve gündüz bakımevlerinde yer alan 150 sınıf ile ÖG çocukların hizmet aldığı 27 özel eğitim erken çocukluk birimi sınıfı olmak üzere toplam 177 sınıf oluşturmuştur. Araştırmada üç soruya yanıt aranmıştır. Araştırmada ilk olarak Infant/Toddler Environment Rating Scale-Third Edition'ın (ITERS-3) Türkçe diline çevirisi yapılarak ölçeğin Türkçe Formunun (Bebek/Yeni Yürüyenler Ortam Derecelendirme Ölçeği-3; BEYODÖ-3) geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmıştır. İkinci olarak betimsel analiz sonuçları ile sınıfların kalite puanları incelenmiştir. Son olarak bu sınıfların kalite puanlarının çeşitli değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı test edilmiştir. Verilerin analizi için SPSS programı ve R programlama dilinde RSP paketi kullanılarak araştırma soruları çerçevesinde betimsel analizler ve ortalama puan analizleri yapılmıştır. BEYODÖ-3'ün orijinal formu için doğrulayıcı faktör analizi, BEYODÖ-3'ün geçerlik analizi için açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi; güvenirlik analizleri için Cronbach alfa değeri, testi iki yarıya bölme ve değerlendirmeler arası güvenirlik analizleri yapılmıştır. Ayrıca BEYODÖ-3 için madde ayırt edicilik analizi de yapılmıştır. Kalite puanlarının çeşitli değişkenlere göre farklılaşma durumlarını test etmek için ise Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda BEYODÖ-3'e ilişkin DFA uyum indekslerinin kabul edilebilir seviyenin altında bulunmuş ancak güvenilir bir araç olduğu belirlenmiştir. Tüm sınıfların toplam kalite puanları ortalamasının 2.13 (yetersiz-sınırlı) olduğu; TG çocukların hizmet aldığı sınıfların kalite puan ortalamasının 2.10 (yetersiz-sınırlı) olduğu ve ÖG çocukların hizmet aldığı sınıfların kalite puan ortalamasının ise 2.08 (yetersiz-sınırlı) olduğu görülmüştür. TG çocukların hizmet aldığı sınıfların kalite puanlarının kurum statüsü bazında değerlendirilmesi sonucu kamuya bağlı kurum sınıflarının ve özel kurum sınıflarının kalite puanları arasında anlamlı düzeyde farklılık olduğu belirlenmiştir. Kamu kurumlarının özel kurumlara göre ortalama kalite puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin mezun olduğu branş, öğrenim durumu ve 0-3 yaşa ilişkin eğitim alma değişkenlerine ilişkin kalite puanlarında anlamlı bir farklılığa rastlanmamıştır. Mesleki deneyim değişkenine ilişkin ise kalite puanlarında anlamlı düzeyde farklılık olduğu ve deneyimi daha fazla olan öğretmenlerin bulunduğu sınıfların kalite puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür.