Osmanlılarda XVIII. yüzyılda balistik çalışmaları

VURAL BAŞARAN

Osmanlılarda XVIII. yüzyılda balistik çalışmaları

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: VURAL BAŞARAN

Danışman: MELEK DOSAY GÖKDOĞAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

1950'lerde tarihçiler, Erken Modern Dönem olarak adlandırılan tarihsel süreçte askeri strateji ve teknolojilerde gerçekleşen dönüşümleri açıklamak için askeri devrim kuramını ortaya atmışlardır. O günden beri süren tartışmalar bu teze katkı ve eleştirilerle devam etmiştir. Tarihçilerin eksik bıraktığı bir nokta olan kuramsal fizik ve matematikteki gelişmeleri kuramın içine yerleştirme görevi bilim tarihçilerine düşmüştür. Bu sahada yapılan çalışmalar sonucunda balistik alanındaki gelişmelerin askeri devrim tezine yerleştirilmesi gerektiğini bildiren görüşler ortaya atılmıştır. Balistik devriminin gerçekleştiği XVIII. yüzyıl, Osmanlılarda dönüşümün başladığı süreç olarak karşımıza çıkmaktadır. Savaşlardaki yenilgilerin sonucunda Osmanlı düşünürleri ve bürokratları, Avrupa'da gerçekleşen askeri gelişmelerin takibinde öncü olmuşlardır. Batı'da gerçekleşen bilimsel devrimin önemli bir ayağı olan Galileocu hareket kuramları ilk olarak bu bürokratlar aracılığıyla Osmanlılara tanıtılmıştır. Bunun sonucu olarak geometrik ispatlar, logaritma gibi mühendislerin ve askerlerin sahada kullanabilecekleri matematiksel araçlar tanıtılmaya çalışılmıştır. Bununla beraber deneyin de önemi fark edilmiştir. Yine bu yüzyılda Avrupa tarzı eğitim kurumları olan Mühendishâneler açılarak ordunun mühendis ihtiyacı giderilmeye çalışılmıştır. Bu dönem bir 'bocalama dönemi' olarak daha fazla dikkat edilmesi gereken bir dönemdir. Bu dönemde bürokratlar yaptıkları çalışmalar sonucunda medreseli ulemanın yerine geçmeye başlamıştır.