Kafeinli Kahvenin Fiziksel ve Bilişsel Performans Üzerine Etkileri: Kronotip ve Gün-Zamanı Çalışması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Antrenörlük Eğitimi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Yakup Köse

Danışman: Raci Karayiğit

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gün zamanının atletik performansa etkisi ve kafein alımının hem fiziksel hemde bilişsel performansa etkisi üzerine farklı sonuçlar literatürde mevcuttur. Fakat hem kronotip ve gün zamanına hem de kafein alımının fiziksel ve bilişsel performans üzerine olan etkilerini inceleyen çok az çalışma bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı farklı kronotiplere sahip ve düzenli kuvvet antrenmanı yapan erkek katılımcılarda günün iki farklı zaman diliminde (sabah-akşam) kafeinli kahve (3mg/kg) ve kafeinsiz kahve (plasebo) alımının fiziksel ve bilişsel performans üzerine olan etkilerin incelenmesidir. Araştırmada kronotipleri belirlemek amacıyla 67 antrenmanlı erkek katılımcıya Horne & Ostberg Sabahcıllık-Akşamcıllık anketi uygulanmıştır. Sabahcıl (n=8) ve akşamcıl (n=9) olmak üzere toplam 17 erkek sporcu çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılar 2 kez sabah ölçümü (08:00-10:00), 2 kez akşam ölçümü (17:00-19:00) olmak üzere 5 test gününe katılım gerçekleştirmişlerdir: gün saati ve alım olmayan alıştırma denemesi, sabah kafeinsiz kahve (plasebo) alımı denemesi, sabah kafeinli kahve alımı denemesi, akşam kafeinsiz kahve (plasebo) alımı denemesi, akşam kafeinli kahve alımı denemesi. Katılımcılar kafein/plasebo alımlarından önce – 60 dakika sonra – test sonrası olmak üzere 3 kez bilişsel performans testi uygulamışlardır. Fiziksel performans testleri kahve alımından 60 dakika sonra denge testi – el pençe kuvveti testi ,sırt bacak kuvveti testi, 4x15 sn alt vücut wingate testi (her set arası 2 dakika aktif toparlanma) şeklinde uygulanmıştır. Ek olarak test protokolü sonrasında algılanan zorluk derecesi sorulmuştur. Çalışma sonuçlarına göre denge testi, algılanan zorluk derecesi ve bilişsel performanta durum (CAF ve PLA) ve durum x kronotip'te anlamlı farklılık saptanmazken, el pençe kuvveti (sağ-sol) , sırt bacak kuvveti , zirve güç ve ortalama güçte hem durum (CAF ve PLA) hem de durum x kronotip'te anlamlı farklılık tespit edilmiştir.