Çuvaş Türkçesinde söyleme fiilleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELİM GÜNGÖR

Danışman: FATMA SEMA ÖZÖNDER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez Çuvaş Türkçesinin söyleme fiillerini semantik ve pragmatik açılardan incelemeyi amaçlamaktadır. Bilindiği üzere, Proto-Türkçe /-z-, -z/ ile /-r-, -r/ ve /-ş-, -ş/ ile /-l-, -l/ fonemleri temelinde Proto-Ogur ve Proto-Oguz olarak iki dala ayrılmaktadır. Bu dallanmada Ogur dalının günümüzdeki tek temsilcisi Çuvaş Türkçesinin Türk lehçeleri içinde büyük bir önemi vardır. Tezin birinci bölümünde söyleme fiillerinin birbirlerinden ayrılan yönlerini belirlemek için seçilen Fillmore'un Çerçeve Semantiği yaklaşımı genel hatlarıyla sunulmuştur. Ardından, söyleme eylemlerinin yarattığı iletişim ortamının çözümlenmesi gerektiğinden pragmatik konular üzerinde durulmuştur. Tezin ikinci bölümünde Oguz dalının en erken ve özgün yazılı metinlerinde geçen söyleme fiilleri incelenmiştir. Buna ek olarak tarihsel ve modern Türk lehçelerindeki dağılımıyla söyleme fiilleri verilmiştir. Daha sonra bütünceden elde edilen tanıklıklardaki söyleme fiillerinin semantik ve pragmatik bir incelemesi yapılmış, aynı çerçeve içerisinde yer alan fiillerin ayrımları vurgulanmaya çalışılmıştır. Tezin üçüncü ve ana bölümünde Çuvaş Türkçesinin söyleme fiillerinin, seçilen bütüncedeki örnekler aracılığıyla Fillmore'un Çerçeve Semantiği anlayışına bağlı olarak söyleme fiillerinin semantik-sözdizimsel bir incelemesi yapılmıştır. Son olarak Çuvaş Türkçesinde söyleme fiillerinin oluşturmuş olduğu iletişim ortamı da pragmatik açıdan incelenmiş ve bu inceleme neticesinde elde edilen bulgular tartışılmıştır.