Matematik kaygısı ve eğitim uygulamasının sayısal görevler sırasındaki beyin aktivitesine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinir Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Simge Altınok
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Metehan Çiçek
Eş Danışman: Nihal Apaydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Matematik kaygısı, sayısal görevler sırasında kişilerin yaşadığı olumsuz duygusal deneyimlerini ve performanslarına ilişkin başarısızlık beklentisini ifade etmektedir. Yüksek matematik kaygılı bireylerin sayısal görevlerde daha başarısız olduğu bilinmektedir. Ancak, matematik kaygısının nöral temelleri henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Diğer yandan, pratik uygulamaları beyin ağ yapısında yapısal ve işlevsel farklılıklara yol açabilmektedir. Tez çalışmasında, düşük ve yüksek matematik kaygısı gruplarında sayısal görevler sırasında oluşan beyin aktivasyonlarının pratik uygulamasından nasıl etkilendiği işlevsel manyetik rezonans görüntüleme (iMRG) yöntemiyle incelenmiştir. Çalışmada ilk olarak, geniş bir örneklemde matematik kaygısı taraması gerçekleştirilmiştir. Oluşturulan matematik kaygı puanı dağılımı üzerinden çalışmanın dahil etme kriterlerine uygun olan bireyler belirlenerek, düşük matematik kaygı grubu (n=14; ortalama yaş=22,857±3,739) ve yüksek matematik kaygı grubu (n=12; ortalama yaş=22,417±2,109) oluşturulmuştur. Çalışma grupları, sayısal görevler yaptıkları sırada iMRG kayıtları alınmıştır. Çalışmada iki farklı sayısal görev türü (zihinsel sayı doğrusu ve aritmetik) ve her görevin kendine ait bir kontrol koşulu görevi (zihinsel sayı doğrusu benzerlik ve sayısal benzerlik) yer almıştır. Katılımcılar ilk iMRG kaydından sonra, dört hafta boyunca ve haftada iki defa olmak üzere, sayısal pratik uygulaması gerçekleştirmiştir. Sayısal pratik uygulamasından sonra katılımcılardan bir iMRG kaydı daha alınmıştır. Böylece, çalışma grupları pratik öncesi (ilk seans) ve pratik sonrası (son seans) olmak üzere iki defa MR çekimine katılmıştır. Tüm bireyler, iMRG çekimlerinden önce psikometrik ve bilişsel bazı değerlendirmelerden geçmiştir. Beyin görüntüleri, 2 (grup) x 2 (seans) x 2 (görev) tekrarlayan ölçümler için ANOVA kullanılarak MATLAB SPM12 programında analiz edilmiştir. Davranışsal sonuçlar sayısal pratik uygulamasının matematik kaygısını azaltarak, bilişsel performansı ve sayısal görev başarısını arttırdığını göstermiştir. Grup etkisi iMRG sonuçlarına göre; düşük matematik kaygısı grubunda angular girus ve yüksek matematik kaygısı grubuda frontal göz alanı aktivasyonu bulunmuştur. Pratik etkisine bağlı olarak bilateral posterior singulat korteks aktive olmuştur. Görev etkisi farklı beyin alanlarında iMRG yanıtlarıyla karakterize bulunmuştur. Zihinsel sayı doğrusu görevi; supramarginal girus, angular girus, preküneus, posterior singulat korteks, precentral girus, postcentral girus, superior temporal girus, frontal göz alanı, inferior frontal junction, posterior insula ve fusiform girus aktivasyonu göstermiştir. Aritmetik görevi; intraparyetal sulkus/oksipital korteks, inferior frontal junction/precentral girus, premotor/suplementer motor alan, dorsolateral prefrontal korteks, anterior insula, kaudat nükleus, supramarginal girus ve serebellum aktivasyonu ortaya çıkarmıştır. Grup, seans ve görev etkileşiminde hipokampus, superior temporal girus, bilateral suplementer motor alan ve primer motor korteks aktivasyonu tespit edilmiştir. Angular girus aritmetik yeteneklerle, frontal göz alanı dikkat süreçleriyle ilişkilendirilmiştir. Bilateral posterior singulat korteksin, sayısal görevlerde oluşturulan zihinsel temsillerin hatırlanması süreçleriyle ilişkili olarak pratik sonrasında aktive olduğu düşünülmüştür. Zihinsel sayı doğrusu görevinde aktive olan beyin alanlarının sayısal işlemlemenin yanında uzaysal süreçlerle ilişkili olduğu bilinmektedir. Diğer yandan, aritmetik görevi aktivasyonlarının görüldüğü beyin alanları sayıların sembolik temsili ve manipülasyonu süreçleriyle ilgilidir. Ayrıca zihinsel sayı doğrusu görevi yaygın bilateral aktivasyonları ortaya çıkarırken, aritmetik görevi bilateral fronto-paryetal ve oksipital korteks aktivasyonlarına ek olarak sol baskın iMRG yanıtları göstermiştir. Etkileşim sonuçlarında görülen hipokampus aktivasyonu bellek temsilinde, superior temporal girus aktivasyonu sözel temsilleştirmede, suplementer motor alan aktivasyonu motor eylem planlama ilişkili temsil süreçlerinde sayısal pratik ilişkili kazanımlarla ilgili olarak düşünülmüştür. Sonuçlar, yüksek matematik kaygılı bireylerin, sayısal pratik sonrası başarılarının daha fazla arttığını ve beyinlerindeki sayısal süreç mekanizmalarının düşük kaygılı bireylerden farklı bir şekilde geliştiğini göstermiştir.