Kösec Ahmed Trabzonî'nin hayatı, eserleri ve tasavvuf anlayışı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖNCEL DEMİRDAŞ
Danışman: MUSTAFA AŞKAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tezimizde, XVIII. yüzyılda yaşayan ve dönemin önemli mutasavvıflarından biri olan Kösec Ahmed Trabzonî'nin hayatını, eserlerini ve tasavvuf düşüncesini inceledik. Trabzonî, tasavvufun hem ilmî hem de amelî boyutu üzerinde önemle duran bir mutasavvıftır. İnsanın psikolojik kemâlatını ve amelî inşâsını sağlayacak önemli ilmî tavsiyelerde bulunur. O insanın kul olmasının bir gerekliliği olarak öncelikle şerîat ilmini öğrenmesi gerektiğini belirtir. Çünkü sülûk yolunda şer'î hükümlerin eksiksiz yerine getirilmesi manevî tekâmülü sağlamaktadır. Ona göre, tasavvufta bütün kavram, konu ve ibadetler, tasavvufun insan-ı kâmil olarak isimlendirdiği ideal insan şahsiyetinin ortaya çıkması sağlayan hususlardır. İnsan-ı kâmil prototipi, şerîat ilimlerine bağlı kalarak sülûk eğitimi için gerekli olan ilkelerin tam manasıyla yerine getirilmesiyle elde edilir.Tez biyoğrafik bir çalışma olmanın yanı sıra, aynı zamanda tarîkat monoğrafisidir. Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde, bu çalışmada temel olarak kullandığımız kaynakların tanıtıldı. Ayrıca, Trabzonî'nin yaşadığı asırda ve coğrafyada siyasî, ilmî, ictimaî ve tasavvufî durum ele alındı. Araştırmanın birinci bölümünde, Trabzonî'nin hayatı, eserleri, tarikatı ve silsilesi ele alındı. Burada hayatı ve kösec lakabı ile ilgili görüşler detaylı bir biçimde incelendi. Yine bu bölümde eserleri tanıtılıp, tahliller yapıldı ve tasavvufî şahsiyeti ile ilgili bilgilere yer verildi. Trabzonî'nin tasavvuf anlayışı incelenirken tanıtımı yapılan eserlerinin hepsinden yararlanıldı.İkinci bölümünde, çalışmamızın ağırlıklı yönünü oluşturan Trabzonî'nin tasavvufî görüşleri başlıklar halinde ele alındı. Onun bu görüşleri incelenirken özellikle kendi eserlerinden yararlanmakla birlikte, bazı çağdaş çalışmalarda kullanıldı. Ayrıca ilk dönem sûfîlerin eserlerinden de yararlanıldı. Bu konularla ilgili Trabzonî'nin görüşlerinin yanında, meseleler tasavvuf felsefesi açısından yeniden değerlendirildi.Sonuç bölümünde ise, araştırmamızda elde edilen sonuçlar zikredilirken, tasavvufî meselelere yaklaşımı hakkında kayda değer görüşleri olduğunu bildiğimiz Trabzonî'nin görüşleriyle ilgili kendi değerlendirme ve tahlillerimizi belirttik. Bu çerçevede tasavvuf tarihi ve felsefesi açısından Trabzonî ve görüşlerini detaylı bir biçimde incelemiş olduk.