Çizgisel uzaklık ve dizilişin ad öbeklerinin işlemlenmesine etkisi: Öz-ilerlemeli okuma çalışması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DİLBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUBANUR PİRDAL
Danışman: ÖZGÜR AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkçede sözcük dizilişinin ve çizgisel uzaklığın işlemleme üzerindeki etkileri alanyazında ele alınmıştır. Bu tez çalışması da Türkçedeki AÖ'leri ele alıp sözcük dizilişi ve çizgisel uzaklık durumlarına göre işlemlemede oluşan farkı incelemektedir. Bu tezin varsayımı ise düzensiz sözcük dizilişine ve çizgisel açıdan uzak olan birimlere sahip AÖ'lerin daha zor işlemleneceğidir. Böylelikle teze ait araştırma soruları şu şekildedir: (i) AÖ'lere ilişkin dolgu-boşluk bağımlılığında uzaklığının tümce işlemlemesine etkisi bulunmakta mıdır? (ii) AÖ'lere ilişkin dolgu-boşluk bağımlılığında dizilişin tümce işlemlemesine etkisi bulunmakta mıdır? Anadili Türkçe olan 18-35 yaş aralığında bulunan 173 katılımcının (98 Kadın, 75 Erkek) öz-ilerlemeli okuma deneyi (self-paced reading) ile çizgisel uzaklık ve sözcük dizilişi koşullarını içeren uyaranlara verdikleri tepki süreleri (reaction time) ve doğruluk oranları ele alınmıştır ve katılımcılardan alınan veriler Doğrusal Karma Etkiler Modelleri (Linear Mixed- Effects, LME) ile analiz edilip bu koşulların tepki süreleri ve doğruluk oranları üzerinde anlamlı etkileri olduğu gözlenmiştir. Araştırmanın sonucunda ise çizgisel uzaklığın sabit olduğu düzenli ve düzensiz dizilişli olan ad öbeklerinde, düzenli dizilişli olan ad öbeklerinin daha hızlı işlemlendiği görülmüştür. Düzensiz dizilişli ad öbeklerinde bellek üzerinde bir yük oluşması sözcük dizilişinin işlemleme üzerindeki etkisini göstermektedir. Benzer şekilde, birimler arasındaki çizgisel uzaklık arttıkça bellekteki işlemleme yükünün de arttığı görülmüştür. Araştırmanın varsayımları ve bulguları sonucunda, sözcük dizilişinin, çizgisel uzaklığın ve bu değişkenler arasındaki etkileşimin ad öbeklerinin işlemlenmesindeki etkisi, tepki süreleri ve doğruluk oranları tartışılmıştır.