Bilişsel yaklaşıma dayalı kişiler arası sorun çözme becerileri kazandırma (bsç) programının etkililiği: Okul öncesi dönem çocukları üzerinde bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİMDE PSİKOLOJİK HİZMETLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EDA KARGI
Danışman: SELAHİDDİN ÖĞÜLMÜŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocukların gündelik yaşamlarında kişiler arası ilişkilerinde ortaya çıkansorunlar için etkili çözümler üretebilmeleri ve bu becerilerinin gelişmesi, onlarıntoplumsal uyum düzeyleriyle, duygusal doyumlarıyla, mutluluklarıyla ve öznel iyi oluşhalleriyle yakından ilişkilidir.Okul öncesi eğitim ortamlarında davranım sorunları gösteren çocukların,örneğin; huzursuz ve aşırı hareketli, beklemeye tahammül edemeyen, eşyalara zararveren, kavga eden, başkalarına vuran, çok çabuk öfkelenen ya da çok çekingen,ürkek, sıkılgan ve utangaç davranan çocukların çoğunlukla kişiler arası sorun çözmebecerilerinden yoksun oldukları gözlenmektedir. Bu becerilerin yokluğu aynızamanda arkadaş ilişkilerinin ve erişkinlerle olumlu ilişkilerin gelişmesini deengellemektedir. Kişiler arası sorun çözme becerilerinin uygun yapılandırılmış becerieğitimi programlarıyla öğrenilebilir ve öğretilebilir olduğu ilgili literatürde araştırmabulgularıyla desteklenmektedir.Bu araştırmada, Shure (1992) tarafından geliştirilen ?Bilişsel Yaklaşıma DayalıKişiler arası Sorun Çözme? (Interpersonal Cognitive Problem Solving / ICPS) ya dadiğer adıyla Ben Sorun Çözebilirim (I Can Problem Solve / ICPS) Programının 4yaşındaki çocuklar üzerindeki etkililiği sınanmıştır. Deneysel yöntemin kullanıldığı buaraştırmada, deney grubuna Ben Sorun Çözebilirim (BSÇ) programının okul öncesiçocuklar için geliştirilen formunun Türkçesi (Öğülmüş, 2001) uygulanmıştır. Buprogramın, okul öncesi eğitim alan 4 yaş çocuklarının sorun çözme becerileriningelişimi ve sorun davranışların azaltılması üzerindeki etkililiği sınanmıştır.Araştırma modeli, ön test - son test deney kontrol gruplu desene dayalı biraraştırmadır. Deney ve kontrol grubu, Ankara'da özel bir anaokuluna devam eden 38çocuktan oluşmaktadır. Araştırmada deney ve kontrol grupları deneysel koşulayansız atama yoluyla belirlenmiştir. Deney grubunda yer alan çocuklara araştırmacıtarafından 4 ay süreyle 59 dersten oluşan Kişiler Arası Sorun Çözme BecerileriEğitimi Programı uygulanmıştır.Bu araştırmada iki ölçme aracı kullanılmıştır. Bunlardan biri, Spivack ve Shure(1990) tarafından geliştirilmiş olan ve dilimize uyarlaması Dinçer (1995) tarafındanyapılmış olan ?Okul Öncesi Çocuklar İçin Kişiler Arası Sorun Çözme Testi?dir. Testinaraştırma grubu için uygunluğunu belirlemek amacıyla geçerlik ve güvenirlikçalışması araştırmacı tarafından uygulama öncesinde yeniden yapılmıştır.Araştırmada kullanılan diğer bir veri toplama aracı da Achenbach ve Rescorla (2000)tarafından geliştirilen, Türkçe'ye uyarlaması Erol ve Acı (2002) tarafından yapılanÇocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeğidir. Araştırmada elde edilen verilerSPSS 11.5 programıyla analiz edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarında yer alançocukların sorun çözme puanlarının karşılaştırılması için bir faktörde tekrarlı ikifaktörlü ANOVA (Split plot ANOVA) ve sorun davranış puanlarının karşılaştırılmasıiçin ilişkisiz örneklemler için t-testi, grupların tekrarlı ölçümlerinin karşılaştırılması içinise ilişkili örneklemler için t-testi ve sorun davranışların sorun çözme becerilerinegöre yordanmasına ilişkin basit doğrusal regresyon analizi teknikleri uygulanmıştır.Araştırma sonucunda kişiler arası sorun çözme becerileri eğitimi alançocukların sorun çözme beceri puanlarının kontrol grubuna oranla anlamlı bir şekildeyüksek olduğu, deney grubunda yer alan çocukların sorun davranışlarının da anlamlıbir şekilde azaldığı saptanmıştır. Araştırma bulgularına dayalı olarak çocuklaraverilen kişiler arası sorun çözme becerileri eğitiminin çocukların sorun çözmebecerilerini geliştirme ve davranış sorunlarını azaltmada etkili olduğu belirlenmiştir.Ayrıca sorun çözme ve sorun davranış değişkenlerinin doğrusal bir ilişkiye sahipolduğu ancak sorun çözme becerisinin yani çocukların anne-çocuk sorunlarına veakran sorunlarına ilişkin olarak önerdikleri kategori ve çözüm sayılarının sorundavranışların anlamlı bir yordayıcısı olmadığı saptanmıştır.Anahtar Kelimeler: Sorun çözme, kişiler arası ilişkiler, okul öncesi eğitim,davranış sorunları.