Psikiyatrik Hastalıklarda, Psikopatoloji ve Çevresel Etken İlişkisinin Özyinelemesiz Model ile Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BİYOİSTATİSTİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELEN BEGÜM UZUN
Danışman: DERYA GÖKMEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Psikiyatri, ruh ve sinir hastalıklarıyla, kişide görülen önemli uyumsuzlukları önleme, teşhis ve tedavi etmeyle uğraşan uzmanlık dalı olarak tanımlanmaktadır. Bu alanda hastalık tanısı; Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM) kullanılarak konmaktadır. DSM çalışma grupları, tanı ölçütleri için farklı değişiklikler ortaya koymakta ve her DSM versiyonunda bu geçişler ve değişimler üzerinde tartışmalar ve çalışmalar sürmektedir. Son versiyon olan DSM-5 ile klinik görünüme daha uygun olma, eştanıyı azaltma ve eksen birleştirilmesi yönünde öneriler getirilmiş, bir çok psikopatolojinin değerlendirilmesinde hastalık-semptom ağırlığın bir boyut olarak ölçülebilmesi için çalışılmıştır. Psikiyatri gibi çok sayıda farklı değişkenin etkileşimi nedeniyle zorluk yaşanan mevcut tanı araçlarına destek sağlamak amacıyla son yıllarda farklı alanlarda kullanılan Yapısal Eşitlik Modellemesinin (YEM) sağlık alanına uygulanması bu çalışmalara destek sağlayacaktır. Bu çalışmanın amacı, değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri eş zamanlı olarak ortaya koyan, bu süreçte ortaya çıkan ölçüm hataları ve ilişkilerini de modelde değerlendiren çok değişkenli analiz olan YEM ile kişilerin psikiyatrik hastalık-tanı grubuna atanmasında kullanılmasını değerlendirmektir. Bu çalışmada daha önce Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalında tamamlanan bir tez çalışmasının verileri kullanılarak, belirlenen bazı psikopatolojik (Çocukluk Çağı Travması düzeyi) ve çevresel etmenler (Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek, Bireysel, Rosenberg Benlik Saygısı ve Sosyal Performans düzeyi) ile hastalık gruplaması özyinelemesiz eş zamanlı denklem modelleri ile değerlendirilmiştir. Çalışmada araç değişkenler yardımıyla iki aşamalı probit en küçük kareler (2SPLS), iki aşamalı koşullu en çok olabilirlik (2SCML) ve üç aşamalı en küçük kareler (3SLS) yöntemleri kullanılarak, Stata programı aracılığı ile parametre tahminleri elde edilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar; araç değişkenler yardımıyla 2SPLS ve 2SCML yöntemleri sonucunda; kişilerin hastalık grubuna atanmasında-tanı almasında Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek ve Bireysel, Rosenberg Benlik Saygısı ve Sosyal Performans değerlerinin anlamlı etkisi olmadığı; 3SLS sonucunda ise benlik saygısı için çocukluk çağı travması ve yaş, algılanan destek için çocukluk çağı travması, bireysel ve sosyal işlevsellikte ise semptom şiddetinin anlamlı değişken olarak belirlenebileceğine işaret etmektedir. Bu çalışmada, teorik altyapısı açıklanan özyinelemesiz modellere özgü yöntemlerden 3SLS, 2SPLS ve 2SCML için sonuçlar elde edilmiş ve oluşturulan diyagram ve ilişki yapısı göz önüne alındığında, sağlık alanında özyinelemesiz modellerin uygulanabileceği öngörülmüştür.