Avrupa kestanesinde (Castanea sativa mill.) olgunlaşmamış kotiledonlardan somatik embriyogenesis ve bitki rejenerasyonu

MEHMET SEZGİN

Avrupa kestanesinde (Castanea sativa mill.) olgunlaşmamış kotiledonlardan somatik embriyogenesis ve bitki rejenerasyonu

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2009

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHMET SEZGİN

Danışman: HATİCE DUMANOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, Avrupa kestanesinde (Castanea sativa Mill.) Osmanoğlu ve Sarıaşlama çeşitlerinde serbest tozlanma sonucu oluşmuş olgunlaşmamış tohumların kotiledonlarında somatik embriyogenesisi uyarmak ve somatik embriyolardan bitki rejenerasyonunu sağlamak amacıyla yapılmıştır. Kotiledon eksplantlarında somatik embriyogenesisi uyarmak amacıyla başlangıç kültürlerinde temel besin ortamları MS (Murashige ve Skoog), DKW (Driver ve Kuniyuki Walnut) ve WPM (Woody Plant Medium), organik maddeler (L-glutamin (250 mg/l) veya kazein hidrolizat (1000 mg/l)), AgNO3 (gümüş nitrat) (0 ve 1.7 mg/l), katılaştırıcılar (agar (6 g/l) ya da gelrite (2.1 g/l)) ve 7 farklı büyüme düzenleyici madde kombinasyonu (1) 1 mg/l BA + 2 mg/l KIN + 0.01 mg/l IBA, (2) 1 mg/l BA + 0.1 mg/l TDZ + 0.01 mg/l IBA, (3) 2 mg/l KIN + 0.1 mg/l TDZ + 0.01 mg/l IBA, (4) 1 mg/l BA + 2 mg/l KIN + 0.02 mg/l 2,4-D, (5) 1 mg/l BA + 0.1 mg/l TDZ + 0.02 mg/l 2,4-D, (6) 2 mg/l KIN + 0.1 mg/l TDZ + 0.02 mg/l 2,4-D ve (7) 1 mg/l BA + 1 mg/l NAA denenmiştir. Başlangıç ortamlarında 4 hafta tutulan kotiledon eksplantlar somatik embriyo oluşumu için organik madde, AgNO3 ve büyümeyi düzenleyici madde içermeyen agar ile katılaştırılmış temel besin ortamlarına transfer edilmiştir. Başlangıç ortamlarının, somatik embriyogenesis oranı ve ortalama embriyo sayısı (adet/kotiledon eksplant) üzerine etkileri aylık periyotlarla alt kültüre alınan kotiledon eksplantlarında 4. ayın sonunda belirlenmiştir.Uygulamalar arasında interaksiyonların ortaya çıktığı Osmanoğlu çeşidinde en yüksek somatik embriyogenesis değerleri (%4.7-9.7) (1), (2) ve (3) no'lu büyümeyi düzenleyici madde kombinasyonlarında, L-glutamin ya da kazein hidrolizat ilave edilmiş AgNO3 içeren ya da içermeyen agar ya da gelrite ile katılaştırılmış temel besin ortamlarından elde edilmiştir. Bu oran, Sarıaşlama çeşidinde DKW temel besin ortamına ilave edilen (1) ve (2) no'lu büyümeyi düzenleyici madde kombinasyonlarında sırasıyla %12.0 ve %11.2 olarak belirlenmiştir. Uygulamalara göre ortalama somatik embriyo sayısı Osmanoğlu çeşidinde 0-0.65 adet/eksplant ve Sarıaşlama çeşidinde 0-0.49 adet/eksplant arasında değişmiştir. Genel olarak her iki çeşitte de WPM temel besin ortamında somatik embriyo oluşumuna rastlanmamıştır.Somatik embriyolardan kök, sürgün ve kök+sürgün rejenerasyonu çalışmalarında kurutma (doymuş MgCl2.6H2O bulunan desikatörde 4 gün süreyle), soğuklatma (4°C'de 8 hafta), GA3 (0, 1, 3, 5, 7, 9 mg/l), BA (0.1 mg/l) ve BA+oksin (0.1 mg/l IBA ya da NAA) uygulamaları yapılmıştır. Kurutma, kurutmaya ilave olarak soğuklatma ya da GA3 (3 mg/l) uygulamalarından sonra BA (0.1 mg/l) + NAA (0.1 mg/l) içeren makro element düzeyi ½ olan MS çimlendirme ortamına alınan somatik embriyolarda %27.5 rejenerasyon sağlanmıştır.